Magistratura mutaxassisliklari

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ

ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ

 

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАДАНИЯТ ВАЗИРЛИГИ

 

ЎЗБЕКИСТОН ДАВЛАТ КОНСЕРВАТОРИЯСИ

 

 

“Келишилган”

 

Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

 

 

_________________

 

“___” ______ 2018 йил

 

“Келишилган”

 

Ўзбекистон Республикаси

Маданият вазирлиги

 

 

________________

 

“___” ______ 2018 йил

 

“Тасдиқлайман”

 

Ўзбекистон давлат

консерваторияси ўқув ишлари бўйича биринчи проректори  А.Мансуров

__________________

 

“___” ______ 2018 йил

 

 

МАГИСТРАТУРАГА КИРИШ СИНОВИ ДАСТУРЛАРИ ВА БАҲОЛАШ МЕЗОНЛАРИ

 

5А150101 Бастакорлик санъати

5А150202 Мусиқа санъати

5А150501 Дирижёрлик: опера-симфония дирижёрлиги

5А150501 Дирижёрлик: ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги

5А150501 Дирижёрлик: халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги

5А150501 Дирижёрлик: эстрада оркестри дирижёрлиги

5А150601 Вокал санъати: эстрада хонандалиги

5А150701 Фортепиано (орган)

5А150702 Чолғу ижрочилиги: халқ чолғулари (дутор, ғижжак бас)

5А150702 Чолғу ижрочилиги: пуфлама ва зарбли чолғулар (фагот)

5А150702 Чолғу ижрочилиги: эстрада чолғулари (зарбли чолғулар)

5А151401 Овоз режиссёрлиги: мусиқий овоз режиссёрлиги

мутахассисликлари учун

 

 5А150101 – БАСТАКОРЛИК САНЪАТИ

 

Тузувчилар:             доцент О.Ў.Абдуллаева

профессор А.М.Мансуров

 

 

Тақризчилар:         ЎзДК “Эстрада чолғу ижрочилиги” кафедраси             профессори Н.Қ.Норхўжаев,

Ўзбекистон Бастакорлар уюшмаси раиси, профессор     Рустам Абдуллаев

 

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги        393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Бастакорлик санъатининг энг илғор анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Бастакорлик” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (бастакорлик санъати)” ва “Партитура ўқиш” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Бастакорлик” мутахассислигига тегишли “Ихтисослик (бастакорлик санъати)” ва “Партитура ўқиш” фанлари мақсади ва вазифалари. Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар- абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

БАСТАКОРЛИК САНЪАТИ

фани бўйича

  • мусиқий композиция курсининг предмети – мусиқа яратиш;
  • мусиқий композиция асослари, қарама-қаршиликлар, янгилик, мутаносиблик, усулларга солиш, гармониялаштириш яхлитлиги;
  • мусиқий асарларни яратиш жараёнлари;
  • мусиқий-назарий тизимлар тўғрисида, нотография, хор ва оркестр ёзуви ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғулар учун яратилган сара асарларни;
  • куйловчи овозлар, уларнинг тесситураси, диапазони, ҳаракатчанлиги ва ифодавийлигини;
  • ижрочилар, режиссёрлар, мусиқий чиқишларни саҳналаштирувчилар ва рассомлар билан ишлаш асосларини;
  • “олтин кесишма” деб номланувчи қонуниятларни;
  • ихтисосликка мос санъат турининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожланишининг ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • оддий шаклларда ижодий иш: фортепиано учун прелюдиялар, фортепиано жўрлигидаги торли чолғулар учун кичик куйлар ёзиш;
  • шеърий матн билан ишлаш, қўшиқ, романс ва хорлар учун вокал асарлари ёзиш;
  • соната шаклида, торли квартет, оркестр учун асарлар (увертюралар, мусиқий лаҳзалар) яратиш;
  • йирик жанрдаги чолғу, вокал-хор ва симфоник асарлар (поэма, концерт, симфония ва бошқалар) устида ишлаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

 

 

5А150101-“Бастакорлик санъати”  мутахассислиги бўйича “Бастакорлик санъати” фанидан

 БАҲОЛАШ МЕЗОНИ

«Бастакорлик санъати» фанидан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 3 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 70 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. учта савол-топшириқдан иборат ёзма иш кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдорда тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 70 баллгача баллар оралиғида баҳоланади

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни   баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 2-70.0 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 7-59.5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 5-49.0 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-37.8 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

 

ПАРТИТУРА ЎҚИШ фани бўйича

партитуралар ва уларнинг турлари;

– партитура кўриниши ва тузилиши;

– чолғуларнинг оиладошлигига қараб партитураларда жойлашиши ва уларнинг куй йўлларини чалиш услублари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник имкониятларини;

– ўзбек халқ чолғулари, дамли чолғулар, эстрада-симфоник ва симфоник оркестрлар партитуралари тузилишини билиши ва улардан фойдалана олиши;

альт, тенор, скрипка ва бас калитларида икки-уч овозли асарлардан мисолларни ўқиш;

торли квартет учун ёзилган асарлар партитурасини чалиш;

оркестрлар партитуралари билан танишиш ва таҳлил қилиш ҳамда уларни фортепианода чалиб бериш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Асосий қисм

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (бастакорлик санъати)” ва “Партитура ўқиш” фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича учта саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) берилган мавзуга 3 овозли фуга экспозицияси;

б) бирор-бир классик композитор асари партитураси бўлагининг таҳлили;

в) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

г) “Бастакорлик санъати” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йилларда яратилган ўз асарларини кўрсатиш каби амалий топшириқларни ҳам бажаради.

 

 Партитура ўқиш фани бўйича

 БАҲОЛАШ МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун оғзаки (ҳар бир билетда 3 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 30 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. учта савол-топшириқдан иборат оғзаки саволлари битуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдорда тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 30 баллгача баллар оралиғида баҳоланади

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни   баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 25.8-30 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 21.3-25.5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 16.5-21 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-16.2 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

 

Қўйилган баллардан норози бўлган бакалавр синов натижалари эълон қилинган вақтдан бошлаб 24 соат давомида қабул комиссиясининг раисига ёки апелляция (адолат) комиссияси раиси номига ариза билан мурожаат қилиши мумкин. Апелляция ҳақидаги аризани кўриб чиқиш муддати икки кундан ошмаслиги керак.

 

Таҳминий мавзулар

 

  1. Мусиқа санъати ривожланишининг асосий даврлари.
  2. Композиторлик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  3. Вена классик мактаби.
  4. Сонатно-симфоник туркумнинг асосий жанрлари.
  5. Романтизм даври. Романтиклар ижодидаги асосий мавзу ва тимсоллар.
  6. Композиторлик ва анъанавий мусиқанинг ўзаро боғлиқлиги.
  7. Классицизм. Мусиқада классицизм эстетикаси.
  8. Замонавий мусиқа ва мусиқий эстрада ижрочилиги.
  9. Оркестр, ансамбль турлари.
  10. Кўповозли мусиқанинг вужудга келиши ва ривожланиши.
  11. Оркестрлар турлари.
  12. Партитуралар тузилиши.
  13. XIX асрдаги Италия мусиқа маданиятининг асосий даврлари.
  14. В.А.Моцартнинг опера реформаси.
  15. Глюк опера реформаси.
  16. Сонатно-симфоник туркумнинг ривожланишининг асосий тамойиллари.
  17. XIX асрдаги Ўзбекистон композиторларининг мусиқий-саҳна асарлари.
  18. Ўзбекистондаги машхур мусиқий этнографлар.
  19. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлар фаолияти ҳақида.
  20. XIX асрдаги Франция мусиқа маданиятининг асосий даврлари.
  21. Француз “Олтилиги” гуруҳи эстетикаси.
  22. Ўзбек симфоник мусиқасининг асосий йўнашлишлари.
  23. “Қудратли тўда” композиторларининг ижодий эстетикаси.
  24. М.П.Мусоргский ижодидаги новаторлик.
  25. Д.Шостаковичнинг поэзия ишлатилган симфониялари.
  26. Мусиқий ижрочилик санъатининг ривожланиш истиқболлари.
  27. Додекофония.
  28. Петр Чайковский ва унинг балетлари.
  29. Симфоник оркестр таркибидаги чолғулар гуруҳларининг саҳнада жойлашуви.
  30. Транспозиция қилинадиган чолғулар ва уларнинг оркестрдаги ўрни.
  31. Ёғоч дамли чолғулар ва уларга хос ижро хусусиятлари.
  32. Мис дамли чолғулар ва уларга хос ижро хусусиятлари.
  33. Урма зарбли чолғулар ва уларга хос ижро хусусиятлари.
  34. Мусиқий калитлар ва уларнинг турлари.
  35. Флажолет ва унинг турлари.
  36. Соната шакли ва унинг асосий принциплари.
  37. Вариация шакли ва унинг турлари.
  38. Мусиқада оддий ва мураккаб шакллар.
  39. Ўзбекистон композиторлари ҳақида монографиялар.
  40. Ўзбек халқ чолғулари оркестри ва унинг таркибидаги чолғу гуруҳлари.
  41. Такомиллаштирилган ўзбек халқ чолғу асбоблари.
  42. Ўзбекистондаги оркестр жамоалари ва уларнинг фаолиятига хос ижодий хусусиятлар.
  43. Кино учун энг кўп мусиқа ёзган Ўзбекистон композиторлари.
  44. Электр мусиқа чолғулари ва уларнинг турлари.
  45. Жаҳон мусиқасига оид симфониянавис композиторлар.
  46. Жаҳон мусиқасига оид операнавис композиторлар.
  47. Ўзбекистоннинг симфониянавис композиторлари…
  48. Ўзбекистоннинг опера ёзган композиторлари.
  49. Ўзбекистон Республикасининг мадҳияси тарихи ва унинг ўзига хослиги.
  50. Ўзбекистон композиторларидан мультфильм учун энг кўп мусиқа ёзган ижодкорлар.
  51. Ўзбекистон композиторларидан мусиқали театрлар учун энг кўп мусиқа ёзган муаллифлар.
  52. “Майсаранинг иши” операсининг ўзига хослиги.
  53. Ўзбекистон композиторларидан эстрада мусиқасининг ривожига ҳисса қўшган ва қўшаётган ижодкорлар.
  54. Ўзбекистон композиторларидан болалар қўшиқчилигининг ривожига ҳисса қўшган ва қўшаётган ижодкорлар.
  55. Ўзбекистон композиторларидан хор мусиқасининг ривожига ҳисса қўшган ва қўшаётган ижодкорлар.
  56. Эстрада санъати.
  57. Ўзбекистон Бастакорлар уюшмаси ва унинг ташкилотчилари.
  58. Бастакорлик ижодиётида қандай замонавий технологиялардан фойдаланиш имкониятлари.
  59. ХХ аср Ўзбекистон мусиқа маданиятининг асосий даврлари.
  60. Мусиқа санъатида қўллаш мумкин бўлган компьютер дастурлари.

 

 

 

 

Адабиётлар

  1. Каримов И.А. “Юксак маънавият – енгилмас куч”. Т.: “Маънавият”. 2008.
  2. Каримов И.А. “Адабиётга эътибор – маънавиятга, келажакка эътибор”. Т.: “Ўзбекистон”. 2009.
  3. Каримов И.А. “Ўзбекистон Мустақилликка эришиш остонасида”. Т.: “Ўзбекистон”. 2011.
  4. Жабборов А.Ҳ. “Ўзбекистон бастакорлари ва мусиқашунослари”. Т.: “Янги аср авлоди”. 2004.
  5. Мейке Е.С., Головянц Т.А. “Композиторы и музыковеды Узбекистана”, Т., 2002.
  6. Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.
  7. Интернет сайтлари:
  8. jazz.ru
  9. universalia. nov.ru / instruments.
  10. muzik.uz
  11. 4. classicmuzik.uz
  12. 5. zioynet.uz

5А150202 – МУСИҚА САНЪАТИ

 

Тузувчилар:            с.ф.н., доцент С.Б.Қосимхўжаева,

профессор А.М.Мансуров

 

 

Тақризчилар:         1) ЎзДК “Мусиқа тарихи ва танқидчилиги” кафедраси доценти, с.ф.н. Э.У.Мамажонова.

2) ЎзДК “Мусиқий шарқшунослик” кафедраси мудири, профессор в.б. С. Бегматов

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги          393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобат бардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрлар орқали мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида муҳтарам Президентимиз томонларидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Мусиқашуносликнинг энг илғор анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш фаннинг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Мусиқа санъати” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (мусиқашунослик)”, “Санъатшуносликка (мусиқашуносликка) кириш”, “Ноталаштириш” мутахассислик фанларидан тайёрланган.

Фаннинг мақсади ва вазифалари

“Мусиқа санъати” мутахассислигига тегишли “Ихтисослик (мусиқашунослик)”, “Санъатшуносликка (мусиқашуносликка) кириш”, “Ноталаштириш” фанлари мақсади ва вазифалари. Мазкур фанларнинг вазифаси талабаларга берилган билим ва ўзлаштирилган кўникмалар орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, чолғу ижрочилик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий ахлоқий, маданий ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Санъатшуносликка (мусиқашуносликка) кириш фани бўйича

мусиқашунослик фаолияти (мусиқашунос-назариячи, мусиқашунос-тарихчи, мусиқашунос-шарқшунос, мусиқашунос-тадқиқотчи, мусиқашунос –муҳаррир, мусиқашунос-нотиқ, ўқитувчилик) турлари;

– мусиқий илмнинг асосий услублари, тадқиқот жанрлари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

мусиқашунослик ихтисосликларини;

мусиқашунослик соҳасининг жанрларини билиши ва улардан фойдалана олиши;

мусиқани тинглаш ва уларни таҳлил қилиш;

мусиқий манбалар билан ишлаш ва ижодий ёндошиш;

мусиқий тафаккур асосида фикрларни баён этиш кўникмаларига эга бўлиши керак.  

Мусиқашунослик асослари фани бўйича

санъатшунослик – мусиқашуносликда мусиқа тарихи, мусиқа назарияси ва мусиқий шарқшунослик муаммолари;

– монографиялар, илмий мақолалар, ҳимоя қилинган битирув малакавий ишлар, диссертациялар авторефератлар, халқаро, республика,ОТМ журналларида нашр этилган мақолалар ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

мусиқашунослик масалаларига бағишланган янги монографиялар, илмий мақолалар, ҳимоя қилинган битирув малакавий ишлар, диссертациялар авторефератларини;

ихтисослик бўйича илмий маърузалар тайёрлашни, турли услубдаги ишларни баён этишни, тақриз, аннотация ёза;

– манбалар (мусиқий рисолалар, мусиқашунослик адабиёти ва нота материаллари) билан ишлашни;

оммавий ахборот тизими учун кўрсатув, эшиттириш, мақола, ижодий учрашув ўтказишни билиши ва улардан фойдалана олиши;

санъатшунослик – мусиқашуносликда мусиқа тарихи, мусиқа назарияси ва мусиқий шарқшуносликнинг долзарб муаммолари устида ишлаш;

мавзу бўйича зарур тарихий ва илмий маълумотларни тўплаш;

– битирув ишни мавзусини теран, мантиқий ва босқичма-босқич узвийликда ҳамда адабий тилда ёзиш;

мусиқий тафаккур асосида фикрларни баён этиш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Ноталаштириш

мусиқанинг нота ёзуви хусусидаги услублар;

– ўзбек мусиқасининг нотага олиш тарихи;

– мусиқани нотага олиш ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

халқ мусиқа меросидаги намуналарни йиғиш;

– мусиқий асарларни тартибли нотага олишни билиши ва улардан фойдалана олиши;

тўпланган куйлар устида ишлаш;

содда куйлардан тортиб мураккаб ашулаларгача ноталаштириш;;

нотага олиш жараёнида анъанавий ва замонавий технологияларни қўллаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (мусиқашунослик)”, “Санъатшуносликка (мусиқашуносликка) кириш”, “Ноталаштириш” фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича учта саволдан иборат ёзма иш ҳар бир бакалавр учун алоҳида-алоҳида тузилади.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари Олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади.
  2. Кириш синовлари учун (ёзма, ҳар бир билетда 3 тадан савол берилади) 3 соат вақт ажратилади ва белгиланган вақтда тегишли хоналарда ўтказилади.
  3. Магистратурага кирувчилар билими 0 балддан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади.
  4. Учта саволдан иборат ёзма иш, кириш синовлари вариантлари ҳар бир абитуриент учун алоҳида-алоҳида тузилади.
  5. Вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастур асосида тузилади.
  6. Жавоблар қуйидаги тартибда баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир саволларга – 33,3 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 3 та саволга берилган жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади.

  1. Вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни   баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • саволга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, кўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 28.6-33.3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар саволга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 23.6-28.3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар саволга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 18.3-23.3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар саволнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-18.0 оралиғида балл қўйилади;
  • агар саволга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

 

Таҳминий саволлар

 

 

  1. ХХ аср ўзбек мусиқасининг ривожи.
  2. Шашмақомнинг таркибий тузилиши.
  3. Шашмақом таркибидаги иккинчи гуруҳ шўъбалар.
  4. Шарқ халқлари мақомлари ҳақида тушунча.
  5. Катта ашула ва унинг ижрочилик анъаналари.
  6. ХХ аср ўзбек этномусиқашунослиги намояндалари – В.Успенский, Н.Миронов ва Е.Романовская.
  7. Мусиқа манбашунослиги.
  8. Ўзбек бастакорлари ижодиёти (Ю.Ражабий, И.Икромов ва ҳ.к.)
  9. Ўзбек опера жанрини ривожига ҳисса қўшган композиторлар.
  • Ўзбек симфоник мусиқаси соҳасида ижод этган композиторлар.
  • Ўзбекистон композиторлик ижодиётида мусиқали драма жанри.
  • Б.Зокиров ўзбек эстрада мусиқаси асосчиси.
  • Ўзбекистон мусиқашунослиги.
  1. Исҳоқ Ражабовнинг мақомшуносликдаги ҳиссаси.
  • Ўзбек мусиқа фольклори ва унинг жанрлари таснифоти.
  • Ўзбек халқ мусиқий чолғулари ва мусиқаси.
  • Ўзбек достончилигининг маҳаллий услублари.
  • Мустақиллик даври эстрада мусиқасининг асосий йўналишлари.
  • Фарғона-Тошкент мақом туркумлари.
  1. Мусиқа санъати ривожланишининг асосий даврлари.
  2. Мусиқада классицизм эстетикаси.
  3. Вена классик мактаби.
  4. Сонатно-симфоник туркумнинг асосий жанрлари.
  5. Романтизм даври. Романтиклар ижодидаги асосий мавзу ва тимсоллар.
  6. XIX асрдаги Италия мусиқа маданиятининг асосий даврлари.
  7. XIX асрдаги Франция мусиқа маданиятининг асосий даврлари.
  8. Француз “Олтилиги” гурухи эстетикаси.
  9. Додекофония.
  10. ХХ аср Неофольклоризм йўналиши.
  11. ХХ аср Ўзбекистон мусиқа маданиятининг асосий даврлари.
  12. Ўзбек симфоник мусиқасининг асосий йўнашлирлари ва алохидаликлари.
  13. Мусиқа танқидчилиги ва журналистикасининг асосий жанрларини.
  14. Моцартнинг опера реформасини, ва унинг Глюк опера реформаси билан фарқи.
  • Сонатно-симфоник туркумнинг ривожланишининг асосий тамойиллари.
  1. “Қудратли тўда” композиторларининг ижодий эстетикаси.
  • М.П.Мусоргский ижодидаги новаторлик.
  • Д.Шостаковичнинг поэзия ишлатилган симфониялари.
  • XIX асрдаги Ўзбекистон композиторларининг мусиқий-саҳна асарлари.
  • “Космос ва мақом” концепцияси.
  • Ўзбекистондаги машхур мусиқий этнографларларни ҳамда уларнинг асарлари.

АДАБИЁТЛАР

 

  1. Азимова А.Н., Ибрагимова Ш.Э. Замонавий гармония. Т., 2008
  2. Мальмберг И.С., Хасанов А.Т. Модальность в курсе преподавания гармонии и ее претворения на основе узбекской монодии. Т., 2007
  3. Глинский В. Хрестоматия по полифоническому анализу. Т.,2004.
  4. Мухтарова Ф.Ш. T., 2009
  5. Кузнецов И. Теоретические основы полифонии ХХ века. М., 1994
  6. Гончаренко С. Музыкальные формы ХХ века. Методическая разработка. Новосибирск,1989.
  7. Кац Ю.В. Музыкальные формы и жанры ХХ века. Эл.версия. Петрозаводск, 2011
  8. Лобанова М. Музыкальный стиль и жанр. \\ История и современность. М., 1990.
  9. Холопова В.Н. Формы музыкальных произведений. СПб., 2001
  10. Габитова А. Минимализм в музыке. Т., 2007
  11. Еолян И. Традиционная музыка Арабского Востока. М., 1990.
  12. Герцман Е. Тайны истории древней музыки. СПб., 2004.
  13. Петрусёва Н. Пьер Булез. Эстетика и техника композиции. М.-СПб., 2002.
  14. Актуальные проблемы изучения музыкальных культур стран Азии и Африки / Материалы конференции. Т., 1983.
  15. Ражабов И. Мақом асослари. Т., 1992.
  16. Ражабов И. Мақомлар. Т., 2007.
  17. Юнусов Р. Макомы и мугамы. Т., 1992.
  18. Хошимов А. Уйғур анъанавий касбий мусиқаси. Т., 2003.
  19. А.Жабборов. Мусиқали драма ва комедия жанрлари Ўзбекистон композиторларининг ижодиётида. Т., 2000.
  20. Матёқубов О. «Мақомот». Т., «Мусиқа», 2004.
  21. Аҳмедов М. Аҳмедова-Олимбоева К. “Ўзбек халқ созандалари”. I-2 китоб. Т., 1959, 1974.
  22. Т.Соломонова, Р.Абдуллаев. Ўзбек мусиқаси тарихидан хрестоматия. Т., 1983.
  23. Ўзбек мусиқаси тарихи. Т., 1981.
  24. История музыки народов Средней Азии и Казахстана. М., 1994.
  25. Ян Пеккер. Узбекская опера. М., 1984.
  26. История узбекской музыки. М., 1979.
  27. Музыкальная эстетика стран Востока. М., 1967.
  28. Матёқубов О. “Оғзаки анъанадаги профессионал мусиқа асосларига кириш”. Т., “Ўқитувчи”, 1983.
  29. Мулла Бекжон Раҳмон ўғли, Муҳаммад Юсуф Девонзода. “Хоразм мусиқий тарихчаси”. М., 1925. (эски ўзбек ёзуви). II нашри, 1998.
  30. Фитрат А. “Ўзбек классик мусиқаси ва унинг тарихи”. Т., 1993.
  31. Хабибуллаев А. Манбашунослик. Т., ТДШИ, 1995.
  32. Орипов З.Т. Шарқ мусиқий манбашунослиги (X-XI асрлар). Т., “Мусиқа”, 2008.

 

Интернет сайтлари:

  1. jazz.ru
  2. universalia. nov.ru / instruments.
  3. muzik.uz
  4. 4. classicmuzik.uz
  5. 5. zioynet.uz

 

5А150501 – ДИРИЖЁРЛИК: ОПЕРА-СИМФОНИЯ ДИРИЖЁРЛИГИ

 

Тузувчилар:              кафедра мудири, катта ўқитувчи Ғ.Ш.Аброров

катта ўқитувчи К.Х.Азимов.

 

 

Тақризчилар:         1)  Оперетта театри бош дирижёри, Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби Б.Қ.Расулов

2) А.Навоий номидаги ДАКТ бош дирижёри, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби Ф.Якубджанов

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги          393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Дирижёрлик санъатининг энг илғор ижрочилик анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Опера-симфония дирижёрлиги” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (Опера-симфония дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Опера-балет репертуари” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Опера-симфония дирижёрлиги” мутахассислигига тегишли “Ихтисослик (Опера-симфония дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Опера-балет репертуари”  фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Опера-симфония дирижёрлиги санъати фани бўйича

  • турли даврлар оркестр ва опера дирижёрлигининг миллий мактаблари;
  • мусиқий асарларда композицион тузилиш асослари;
  • қарама-қаршиликлар, янгилик, мутаносиблик, усулларга солиш, гармониялаштириш яхлитлиги;
  • кенг тарқалган опера, балет ва симфоник оркестр учун асарлар;
  • хор ва оркестр ёзуви ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғулар учун яратилган сара асарларни;
  • куйловчи овозлар, уларнинг тесситураси, диапазони, ҳаракатчанлиги ва ифодавийлигини;
  • ижрочилар, режиссёрлар, мусиқий чиқишларни саҳналаштирувчилар ва рассомлар билан ишлаш асосларини;
  • ихтисосликка мос санъат турининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожланишининг ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • турли даврлар миллий мактабларига мансуб оркестр дирижёрларининг репертуарида бўлган асарларга дирижёрлик қилиш;
  • профессионал даражада оркестр, хор, якканавоз ва яккахонлар билан ишлаш;
  • оркестр техник ва бадиий имкониятларини ривожлантириш машқларини шакллантириш;
  • йирик жанрдаги чолғу, вокал-хор ва симфоник асарлар (поэма, концерт, симфония ва бошқалар)ни дирижёрлик қила олиш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

 

Партитура ўқиш фани бўйича

партитуралар ва уларнинг турлари;

– партитура кўриниши ва тузилиши;

– чолғуларнинг оиладошлигига қараб партитураларда жойлашиши ва уларнинг куй йўлларини чалиш услублари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник имкониятларини;

– ўзбек халқ чолғулари, дамли чолғулар, эстрада-симфоник ва симфоник оркестрлар партитуралари тузилишини билиши ва улардан фойдалана олиши;

альт, тенор, скрипка ва бас калитларида икки-уч овозли асарлардан мисолларни ўқиш;

торли квартет учун ёзилган асарлар партитурасини чалиш;

оркестрлар партитуралари билан танишиш ва таҳлил қилиш ҳамда уларни фортепианода чалиб бериш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Операбалет репертуари фани бўйича

опера-балет репертуари фанининг мақсад ва вазифалари;

адабий манба ва либреттонинг фарқли жиҳатлари;

опера-балет асарларининг партитуралари;

– опера жанрининг вужудга келиш тарихи;

– опера тузилиши ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

асар жанри, бош драматургиясини;

– операда бош қаҳрамонлар овозларини;

– балетларда бош қаҳрамонларнинг мусиқий мавзуларини билиши ва улардан фойдалана олиши;

оркестр таркибига мослаб чолғулаштириш ёки мослаштириш;

мусиқа ва хореографиянинг ўзаро боғлиқлиги асосида ижро талқинини яратиш;

опера-балет репертуарини шакллантириш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (Опера-симфония дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Опера-балет репертуари”   фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) танланган классик опера ёки балетнинг тавсифи;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Опера-симфония дирижёрлиги” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўзи дирижёрлик қилган репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдорда тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21,5- 25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17,8-21,3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13,8-17,5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13,7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

Таҳминий мавзулар

 

  1. Дирижёрлик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. “Шарқ тароналари” Халқаро мусиқа фестивали, “Ёшлик баҳори” фестивали каби танловларнинг ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти.
  3. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда Ўзбекистон ёшларининг эришаётган ютуқлари.
  4. Мусиқий ижрочиликдаги услублар.
  5. Дирижёрлик санъати – жаҳон, миллий ва анъанавий ижрочилик масалалари.
  6. Замонавий опера ютуқ ва камчиликлар.
  7. Театр, хор, оркестр турлари.
  8. Ижро маданияти тушунчаси.
  9. Опера-симфония дирижёрлигининг вужудга келиши.
  10. Опера либреттолари.
  11. Халқ мумтоз мусиқаси ва жаҳон мусиқасининг ўзаро боғлиқлиги.
  12. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлари, хорлар ва академик хонандаларнинг театрлардаги фаолияти.
  13. Опера-симфония дирижёрлигининг ривожланиш истиқболлари.
  14. Вокал санъатида овоз билан боғлиқ муаммолар.
  15. Кўповозли мусиқанинг вужудга келиши ва ривожланиши.
  16. Опера санъатида Мухтор Ашрафийнинг тутган ўрни.
  17. Биринчи аёл дирижёри – Дилбар Абдурахмонова.
  18. Зоҳид Хақназаров ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  19. Ботир Расулов ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  20. Санъатлар ичида мусиқа санъатининг ўзига хослиги.
  21. Мусиқий тарғибот йўналишлари.
  22. Мусиқий тарғиботнинг аҳамияти.
  23. Мусиқа санъатининг маънавий-маърифий тарбиядаги ўрни.
  24. Репертуар-тарбия воситаси.
  25. Опера-балет репертуари.
  26. Мустақиллик йилларида мусиқий ижрочилик маданияти.
  27. Ўзбекистонда мусиқа маданиятининг ривожланиши.
  28. Ўзбекистонда болалар учун яратилган опералар.
  29. С.Юдаковнинг “Майсаранинг иши” операси.
  30. Опера жанрининг пайдо бўлиши ва ривожланиш поғоналари.

 

Адабиётлар

  1. Mirziyoyev M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bag’ishlangan majlisidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi. // Xalq so‘zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar, №11.
  2. Каримов И.А. “Ўзбекистон Мустақилликка эришиш остонасида”. Т.: “Ўзбекистон”. 2011.
  3. Умаров Ш.А. Дирижёрлик. Ўқув-қўлланма. Т., 2016.
  4. Ҳақназаров З. “Дирижёрлик ҳақида” . Т., 2012.
  5. Неймер В.Б. “Психология дирижирования”. Учебное пособие. Т., 2010.
  6. Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.

 

Интернет сайтлари:

www.senat.gov.uz

www.parliament.gov.uz

www.gov.uz

www.uza.uz

www.ziyonet.uz

www.dsmi.uz

www.fikr.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А150501 – ДИРИЖЁРЛИК:  ХАЛҚ ЧОЛҒУЛАРИ ОРКЕСТРИ ДИРИЖЁРЛИГИ

 

Тузувчилар:              профессор Ф.Р.Абдураҳимова

доцент М.В.Акмалжонова

 

 

 

Тақризчилар:         1)  Муқумий номидаги мусиқали драма театри бош дирижёри, А.Тўраев.

2) Давлат академик халқ чолғулари оркестри бош дирижёри Д.А.Муталов

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги          393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Биринчи Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Дирижёрлик санъатининг энг илғор ижрочилик анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (Ўзбек халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Ўзбек халқ чолғулари оркестри репертуари” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги” мутахассислигига тегишли “Ихтисослик (Ўзбек халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Ўзбек халқ чолғулари оркестри репертуари”  фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Ўзбек халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги санъати фани бўйича

  • турли даврлар оркестр дирижёрлигининг миллий мактаблари;
  • мусиқий асарларда композицион тузилиш асослари;
  • қарама-қаршиликлар, янгилик, мутаносиблик, усулларга солиш, гармониялаштириш яхлитлиги;
  • кенг тарқалган увертюра, концерт ва халқ чолғулари оркестри учун асарлар;
  • хор ва оркестр ёзуви ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғулар учун яратилган сара асарларни;
  • куйловчи овозлар, уларнинг тесситураси, диапазони, ҳаракатчанлиги ва ифодавийлигини;
  • ижрочилар, режиссёрлар, мусиқий чиқишларни саҳналаштирувчилар ва рассомлар билан ишлаш асосларини;
  • ихтисосликка мос санъат турининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожланишининг ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • турли даврлар миллий мактабларига мансуб оркестр дирижёрларининг репертуарида бўлган асарларга дирижёрлик қилиш;
  • профессионал даражада оркестр, хор, якканавоз ва яккахонлар билан ишлаш;
  • оркестр техник ва бадиий имкониятларини ривожлантириш машқларини шакллантириш;
  • йирик жанрдаги чолғу, вокал-хор ва симфоник асарлар (поэма, концерт, симфония ва бошқалар)ни дирижёрлик қила олиш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Партитура ўқиш фани бўйича

партитуралар ва уларнинг турлари;

– партитура кўриниши ва тузилиши;

– чолғуларнинг оиладошлигига қараб партитураларда жойлашиши ва уларнинг куй йўлларини чалиш услублари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник имкониятларини;

– ўзбек халқ чолғулари, дамли чолғулар, эстрада-симфоник ва симфоник оркестрлар партитуралари тузилишини билиши ва улардан фойдалана олиши;

альт, тенор, скрипка ва бас калитларида икки-уч овозли асарлардан мисолларни ўқиш;

торли квартет учун ёзилган асарлар партитурасини чалиш;

оркестрлар партитуралари билан танишиш ва таҳлил қилиш ҳамда уларни фортепианода чалиб бериш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Ўзбек халқ чолғулари оркестри репертуари фани бўйича

ўзбек халқ чолғулари оркестри репертуари фанининг мақсад ва вазифалари;

адабий манба ва либреттонинг фарқли жиҳатлари;

халқ чолғулари оркестри  асарларининг партитуралари;

– увертюра жанрининг вужудга келиш тарихи;

– концертнинг тузилиши ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

асар жанри, бош драматургиясини;

оркестр таркибига мослаб чолғулаштириш ёки мослаштириш;

мусиқа ва хореографиянинг ўзаро боғлиқлиги асосида ижро талқинини яратиш;

халқ чолғулари оркестри репертуарини шакллантириш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (Ўзбек халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Ўзбек халқ чолғулари оркестри репертуари”   фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) танланган классик асарнинг тавсифи;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Ўзбек халқ чолғулари оркестри дирижёрлиги” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўзи дирижёрлик қилган репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдорда тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21,5- 25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17,8-21,3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13,8-17,5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13,7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

Таҳминий мавзулар

 

  1. Дирижёрлик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. “Наврўз садолари” Халқаро кўп овозли оркестр ва ансамбллар фестивали, “Она юрт оҳанглари” каби Халқаро танловларнинг ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти.
  3. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда Ўзбекистон ёшларининг эришаётган ютуқлари.
  4. Мусиқий ижрочиликдаги услублар.
  5. Дирижёрлик санъати – жаҳон, миллий ва анъанавий ижрочилик масалалари.
  6. Замонавий асар ютуқ ва камчиликлар.
  7. Театр, хор, оркестр турлари.
  8. Ижро маданияти тушунчаси.
  9. Халқ чолғулари оркестри дирижёрлигининг вужудга келиши.
  10. Композиторлар ижоди.
  11. Халқ мумтоз мусиқаси ва жаҳон мусиқасининг ўзаро боғлиқлиги.
  12. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлари, хорлар ва академик хонандаларнинг театрлардаги фаолияти.
  13. Ўзбек халқ чолғулари оркестри дирижёрлигининг ривожланиш истиқболлари.
  14. Оркестр дирижёрлиги санъатида чолғу билан боғлиқ муаммолар.
  15. Кўповозли мусиқанинг вужудга келиши ва ривожланиши.
  16. Опера санъатида Мухтор Ашрафийнинг тутган ўрни.
  17. Биринчи аёл дирижёри – Дилбар Абдурахмонова.
  18. Зоҳид Хақназаров ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  19. Ботир Расулов ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  20. Санъатлар ичида мусиқа санъатининг ўзига хослиги.
  21. Мусиқий тарғибот йўналишлари.
  22. Мусиқий тарғиботнинг аҳамияти.
  23. Мусиқа санъатининг маънавий-маърифий тарбиядаги ўрни.
  24. Репертуар-тарбия воситаси.
  25. Ўзбек халқ чолғулари оркестри репертуари.
  26. Мустақиллик йилларида мусиқий ижрочилик маданияти.
  27. Ўзбекистонда мусиқа маданиятининг ривожланиши.
  28. Ўзбекистонда болалар учун яратилган опералар.
  29. С.Юдаковнинг “Майсаранинг иши” операси.
  30. Концерт жанрининг пайдо бўлиши ва ривожланиш поғоналари.

 

Адабиётлар

  1. Mirziyoyev M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bag’ishlangan majlisidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi. // Xalq so‘zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar, №11.
  2. Abdurahimova F., U.Yunusov. Orkestr sinfi. O’quv-qo’llanma. T., 2016.
  3. Умаров Ш.А. Дирижёрлик. Ўқув-қўлланма. Т., 2016.
  4. Ҳақназаров З. “Дирижёрлик ҳақида” . Т., 2012.
  5. Abdurahimova F. Orkestr sinfi. O’quv-qo’llanma. T., 2012.
  6. Неймер В.Б. “Психология дирижирования”. Учебное пособие. Т., 2010.
  7. Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.

 

Интернет сайтлари:

www.senat.gov.uz

www.parliament.gov.uz

www.gov.uz

www.uza.uz

www.ziyonet.uz

www.dsmi.uz

www.fikr.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А150501-ДИРИЖЁРЛИК: ҲАРБИЙ (ДАМЛИ) ОРКЕСТР ДИРИЖЁРЛИГИ

 

 

Тузувчилар:            катта ўқитувчи Т.В.Мирзаев

доцент Э.С.Азимов

 

 

Тақризчилар:         1)  Оперетта театри бош дирижёри, Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби Б.Қ.Расулов

2) А.Навоий номидаги ДАКТ бош дирижёри, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби Ф.Якубджанов

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги          393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Биринчи Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Дирижёрлик санъатининг энг илғор ижрочилик анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Ҳарбий (дамли) оркестр репертуари” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги” мутахассислигига тегишли “Ихтисослик (Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Ҳарбий (дамли) оркестри репертуари”  фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги санъати фани бўйича

  • турли даврлар оркестр дирижёрлигининг миллий мактаблари;
  • мусиқий асарларда композицион тузилиш асослари;
  • қарама-қаршиликлар, янгилик, мутаносиблик, усулларга солиш, гармониялаштириш яхлитлиги;
  • кенг тарқалган увертюра, концерт ва дамли чолғулари оркестри учун асарлар;
  • хор ва оркестр ёзуви ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғулар учун яратилган сара асарларни;
  • куйловчи овозлар, уларнинг тесситураси, диапазони, ҳаракатчанлиги ва ифодавийлигини;
  • ижрочилар, режиссёрлар, мусиқий чиқишларни саҳналаштирувчилар ва рассомлар билан ишлаш асосларини;
  • ихтисосликка мос санъат турининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожланишининг ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • турли даврлар миллий мактабларига мансуб оркестр дирижёрларининг репертуарида бўлган асарларга дирижёрлик қилиш;
  • профессионал даражада оркестр, хор, якканавоз ва яккахонлар билан ишлаш;
  • оркестр техник ва бадиий имкониятларини ривожлантириш машқларини шакллантириш;
  • йирик жанрдаги чолғу, вокал-хор ва симфоник асарлар (поэма, концерт, симфония ва бошқалар)ни дирижёрлик қила олиш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Партитура ўқиш фани бўйича

партитуралар ва уларнинг турлари;

– партитура кўриниши ва тузилиши;

– чолғуларнинг оиладошлигига қараб партитураларда жойлашиши ва уларнинг куй йўлларини чалиш услублари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник имкониятларини;

– ўзбек халқ чолғулари, дамли чолғулар, эстрада-симфоник ва симфоник оркестрлар партитуралари тузилишини билиши ва улардан фойдалана олиши;

альт, тенор, скрипка ва бас калитларида икки-уч овозли асарлардан мисолларни ўқиш;

торли квартет учун ёзилган асарлар партитурасини чалиш;

оркестрлар партитуралари билан танишиш ва таҳлил қилиш ҳамда уларни фортепианода чалиб бериш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Ҳарбий (дамли) оркестри репертуари фани бўйича

ҳарбий (дамли) оркестри репертуари фанининг мақсад ва вазифалари;

адабий манба ва либреттонинг фарқли жиҳатлари;

ҳарбий (дамли) оркестри асарларининг партитуралари;

– увертюра жанрининг вужудга келиш тарихи;

– концертнинг тузилиши ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

асар жанри, бош драматургиясини;

оркестр таркибига мослаб чолғулаштириш ёки мослаштириш;

мусиқа ва хореографиянинг ўзаро боғлиқлиги асосида ижро талқинини яратиш;

ҳарбий (дамли) оркестри репертуарини шакллантириш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Ҳарбий (дамли) оркестри репертуари” фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) танланган классик асарнинг тавсифи;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлиги” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўзи дирижёрлик қилган репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдорда тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21,5- 25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17,8-21,3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13,8-17,5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13,7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

Таҳминий мавзулар

 

  1. Дирижёрлик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. “Шарқ тароналари” Халқаро фестивали, “Санъат ғунчалари” каби Республика танловларнинг ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти.
  3. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда Ўзбекистон ёшларининг эришаётган ютуқлари.
  4. Мусиқий ижрочиликдаги услублар.
  5. Дирижёрлик санъати – жаҳон, миллий ва анъанавий ижрочилик масалалари.
  6. Замонавий асар ютуқ ва камчиликлар.
  7. Театр, хор, оркестр турлари.
  8. Ижро маданияти тушунчаси.
  9. Дамли чолғулари оркестри дирижёрлигининг вужудга келиши.
  10. Композиторлар ижоди.
  11. Халқ мумтоз мусиқаси ва жаҳон мусиқасининг ўзаро боғлиқлиги.
  12. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлари, хорлар ва академик хонандаларнинг театрлардаги фаолияти.
  13. Ҳарбий (дамли) оркестр дирижёрлигининг ривожланиш истиқболлари.
  14. Оркестр дирижёрлиги санъатида чолғу билан боғлиқ муаммолар.
  15. Кўповозли мусиқанинг вужудга келиши ва ривожланиши.
  16. Опера санъатида Мухтор Ашрафийнинг тутган ўрни.
  17. Биринчи аёл дирижёри – Дилбар Абдурахмонова.
  18. Зоҳид Хақназаров ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  19. Ботир Расулов ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  20. Санъатлар ичида мусиқа санъатининг ўзига хослиги.
  21. Мусиқий тарғибот йўналишлари.
  22. Мусиқий тарғиботнинг аҳамияти.
  23. Мусиқа санъатининг маънавий-маърифий тарбиядаги ўрни.
  24. Репертуар-тарбия воситаси.
  25. Ҳарбий (дамли) оркестри репертуари.
  26. Мустақиллик йилларида мусиқий ижрочилик маданияти.
  27. Ўзбекистонда мусиқа маданиятининг ривожланиши.
  28. Ўзбекистонда болалар учун яратилган опералар.
  29. С.Юдаковнинг “Майсаранинг иши” операси.
  30. Концерт жанрининг пайдо бўлиши ва ривожланиш поғоналари.

 

Адабиётлар

  1. Mirziyoyev M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bag’ishlangan majlisidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi. // Xalq so‘zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar, №11.
  2. Умаров Ш.А. Дирижёрлик. Ўқув-қўлланма. Т., 2016.
  3. Ҳақназаров З. “Дирижёрлик ҳақида” . Т., 2012.
  4. Неймер В.Б. “Психология дирижирования”. Учебное пособие. Т., 2010.
  5. Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.

 

Интернет сайтлари:

www.senat.gov.uz

www.parliament.gov.uz

www.gov.uz

www.uza.uz

www.ziyonet.uz

www.dsmi.uz

www.fikr.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А150501-ДИРИЖЁРЛИК: ЭСТРАДА ОРКЕСТРИ ДИРИЖЁРЛИГИ

 

 

Тузувчилар:            доцент В.Л.Медюлянов

катта ўқитувчи А.А.Назарян

 

 

Тақризчилар:         1) Миллий эстрада-симфоник оркестри бош дирижёри, Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби А.Икромов.

2) Б.Зокиров номидаги эстрада-симфоник оркестри раҳбари, Ўзбекистон халқ артисти М.Тошматов.

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги          393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Биринчи Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Дирижёрлик санъатининг энг илғор ижрочилик анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Эстрада оркестри дирижёрлиги” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (Эстрада оркестри дирижёрлиги санъати)” “Партитура ўқиш” ва “Эстрада оркестри репертуари” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Эстрада оркестри дирижёрлиги” мутахассислигига тегишли “Эстрада оркестри дирижёрлиги санъати” “Партитура ўқиш” ва “Эстрада оркестри репертуари”  фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Эстрада оркестри дирижёрлиги санъати фани бўйича

  • турли даврлар оркестр дирижёрлигининг миллий мактаблари;
  • мусиқий асарларда композицион тузилиш асослари;
  • қарама-қаршиликлар, янгилик, мутаносиблик, усулларга солиш, гармониялаштириш яхлитлиги;
  • кенг тарқалган увертюра, концерт ва дамли чолғулари оркестри учун асарлар;
  • хор ва оркестр ёзуви ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғулар учун яратилган сара асарларни;
  • куйловчи овозлар, уларнинг тесситураси, диапазони, ҳаракатчанлиги ва ифодавийлигини;
  • ижрочилар, режиссёрлар, мусиқий чиқишларни саҳналаштирувчилар ва рассомлар билан ишлаш асосларини;
  • ихтисосликка мос санъат турининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожланишининг ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • турли даврлар миллий мактабларига мансуб оркестр дирижёрларининг репертуарида бўлган асарларга дирижёрлик қилиш;
  • профессионал даражада оркестр, хор, якканавоз ва яккахонлар билан ишлаш;
  • оркестр техник ва бадиий имкониятларини ривожлантириш машқларини шакллантириш;
  • йирик жанрдаги чолғу, вокал-хор ва симфоник асарлар (поэма, концерт, симфония ва бошқалар)ни дирижёрлик қила олиш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Партитура ўқиш фани бўйича

партитуралар ва уларнинг турлари;

– партитура кўриниши ва тузилиши;

– чолғуларнинг оиладошлигига қараб партитураларда жойлашиши ва уларнинг куй йўлларини чалиш услублари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник имкониятларини;

– ўзбек халқ чолғулари, дамли чолғулар, эстрада-симфоник ва симфоник оркестрлар партитуралари тузилишини билиши ва улардан фойдалана олиши;

альт, тенор, скрипка ва бас калитларида икки-уч овозли асарлардан мисолларни ўқиш;

торли квартет учун ёзилган асарлар партитурасини чалиш;

оркестрлар партитуралари билан танишиш ва таҳлил қилиш ҳамда уларни фортепианода чалиб бериш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Эстрада оркестри  репертуари фани бўйича

эстрада оркестри репертуари фанининг мақсад ва вазифалари;

адабий манба ва либреттонинг фарқли жиҳатлари;

эстрада оркестри асарларининг партитуралари;

– увертюра жанрининг вужудга келиш тарихи;

– концертнинг тузилиши ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

асар жанри, бош драматургиясини;

оркестр таркибига мослаб чолғулаштириш ёки мослаштириш;

мусиқа ва хореографиянинг ўзаро боғлиқлиги асосида ижро талқинини яратиш;

эстрада оркестри репертуарини шакллантириш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Эстрада оркестри дирижёрлиги санъати” “Партитура ўқиш” ва “Эстрада оркестри репертуари” фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) танланган классик асарнинг тавсифи;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Эстрада оркестри дирижёрлиги” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўзи дирижёрлик қилган репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдорда тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21,5- 25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17,8-21,3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13,8-17,5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13,7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

Таҳминий мавзулар

 

  1. Дирижёрлик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. “Шарқ тароналари” Халқаро фестивали, “Жазз” каби Халқаро танловларнинг ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти.
  3. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда Ўзбекистон ёшларининг эришаётган ютуқлари.
  4. Мусиқий ижрочиликдаги услублар.
  5. Дирижёрлик санъати – жаҳон, миллий ва анъанавий ижрочилик масалалари.
  6. Замонавий асар ютуқ ва камчиликлар.
  7. Театр, хор, оркестр турлари.
  8. Ижро маданияти тушунчаси.
  9. Эстрада оркестри  дирижёрлигининг вужудга келиши.
  10. Композиторлар ижоди.
  11. Халқ мумтоз мусиқаси ва жаҳон мусиқасининг ўзаро боғлиқлиги.
  12. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлари, хорлар ва академик хонандаларнинг театрлардаги фаолияти.
  13. Эстрада оркестри дирижёрлигининг ривожланиш истиқболлари.
  14. Оркестр дирижёрлиги санъатида чолғу билан боғлиқ муаммолар.
  15. Кўповозли мусиқанинг вужудга келиши ва ривожланиши.
  16. Опера санъатида Мухтор Ашрафийнинг тутган ўрни.
  17. Биринчи аёл дирижёри – Дилбар Абдурахмонова.
  18. Зоҳид Хақназаров ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  19. Ботир Расулов ҳаёти ва ижоди ҳақида.
  20. Санъатлар ичида мусиқа санъатининг ўзига хослиги.
  21. Мусиқий тарғибот йўналишлари.
  22. Мусиқий тарғиботнинг аҳамияти.
  23. Мусиқа санъатининг маънавий-маърифий тарбиядаги ўрни.
  24. Репертуар-тарбия воситаси.
  25. Эстрада оркестри репертуари.
  26. Мустақиллик йилларида мусиқий ижрочилик маданияти.
  27. Ўзбекистонда мусиқа маданиятининг ривожланиши.
  28. Ўзбекистонда болалар учун яратилган опералар.
  29. С.Юдаковнинг “Майсаранинг иши” операси.
  30. Концерт жанрининг пайдо бўлиши ва ривожланиш поғоналари.

 

Адабиётлар

  1. Mirziyoyev M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bag’ishlangan majlisidagi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi. // Xalq so‘zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar, №11.
  2. Умаров Ш.А. Дирижёрлик. Ўқув-қўлланма. Т., 2016.
  3. Ҳақназаров З. “Дирижёрлик ҳақида” . Т., 2012.
  4. Неймер В.Б. “Психология дирижирования”. Учебное пособие. Т., 2010.
  5. Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.

 

Интернет сайтлари:

www.senat.gov.uz

www.parliament.gov.uz

www.gov.uz

www.uza.uz

www.ziyonet.uz

www.dsmi.uz

www.fikr.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А150601 – ВОКАЛ САНЪАТИ: ЭСТРАДА ХОНАНДАЛИГИ  

 

Тузувчилар:       ЎзР санъат арбоби, ЎзДК “Эстрада хонандалиги” кафедраси профессори Д.Амануллаева,

ЎзДК “Эстрада хонандалиги” кафедра мудири, доцент Р.Исламова.

 

 

Тақризчилар:         1) Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист, ЎзК “Эстрада хонадалиги” кафедраси профессор в.б. Ю.Тураев;

2) Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби, Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмаси раиси, профессор Р.Абдуллаев

 

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги      393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Вокал санъатининг энг илғор ижрочилик анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Эстрада хонандалиги” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (эстрада хонандалиги)” ва “Хонандалик ансамбл” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

“Эстрада хонандалиги” мутахассислигига тегишли “Эстрада хонандалиги” ва “Хонандалик ансамбл” фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар ижодий имтихон талаблари:

 

Эстрада хонандалиги фани бўйича

Ўзбекистон композиторининг Ватанпарварлик руҳидаги асари;

эстрада романси ёки баллада;

– жаз йўналишидаги асар;

– Ғарбий Европа юлдузлари дастуридаги асар (инглис, француз, ёки итальян тилида);

  • Эстрада жаз йўналишидаги битта вокализ ижроси (Д.Амануллаева);
  • Импровизация фанидан берилган цифровкани фортепиано ва овозда ижро этиб бериш.

 

 

Изоҳ: иккита асар ўзбек тилида, битта асар Россия эстрада, битта асар Ғарбий Европа ёки АҚШ юлдузлари дастуридан, шулар ичида битта асар вокал ансамбл жўрлигида.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (эстрада хонандалиги)” ва “Хонандалик ансамбл” фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) ижро дастури тахлили;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Эстрада хонандалиги” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўз ижро репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдода тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21,5- 25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17,8-21,3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13,8-17,5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13,7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

Таҳминий мавзулар

 

  1. Санъат соҳаси таълимида Магистратуранинг мақсад ва вазифалари нималардан иборат деб ўйлайсиз?
  2. “Магистр” сўзининг маъносини тушунтириб беринг ва у қандай даража ҳисобланади?
  3. Магистрантнинг малакавий иши қандай номланади?
  4. Мустақиллик йилларида маданият ва санъат, хусусан мусиқа ижодиётида, ижрочиликда ёшлар фаоллигини ошириш ҳамда баркамол авлод тарбиясида айнан мусиқа санъатининг ўрни ҳақида нималарни айтиб бера оласиз?
  5. Ўзбек эстрада вокал санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари ҳақида фикрингиз.
  6. “Шарқ тароналари” Халқаро мусиқа фестивалининг, “Ниҳол” Давлат мукофоти ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти нималарда намоён бўлади?
  7. “Ягонасан муқаддас Ватан” Республика кўшиқлар танловининг ўтказилиши ва унинг аҳамияти нималарда намоён бўлади?
  8. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда ёшларимизнинг эришаётган ютуқлари ҳақида қандай маълумотга эгасиз?
  9. Эстрада хонандалигида стилистик йўналишлар ҳақида фикрингиз қандай?
  10. Жанр ва стилистик йўналишнинг фарқи нимада?
  11. Замонавий ўзбек эстрада вокал санъатидаги ютуқ ва камчиликлар ҳақида маълумот беринг.
  12. Вокал машқларининг ахамияти.
  13. Вокал машқларининг турлари.
  14. Хонанда тарбиясида вокализларнинг ахамияти.
  15. Эстрада хонандаси тарбиясида Д.Амануллаеванинг “Эстрада ва жаз вокализлари”нинг ахамияти.
  16. Эстрада хонандаси тарбиясида репертуарнинг ахамияти.
  17. Ижро маданияти деганда нимани тушунасиз?
  18. Жазнинг стилистик йўналишлари?
  19. Ўзбекистонда жазнинг ўрни ва ахамияти?
  20. Ўзбек эстрада санъатидаги замонавий стилистик йўналишларни санаб беринг.
  21. Вокал қобилият ва вокал техникасига изоҳ беринг.
  22. Қўшиқ ва ашула ўртасидаги фарқ нимада?
  23. Ҳар бир куйлаётган асарнинг шакли ва стилистик йўналишини анализ қилиб, изоҳлаб беринг.
  24. Кантилена ва тиргакли товуш тушунчасига изоҳ беринг.
  25. Мадҳия тушунчасига изоҳ изоҳ беринг.
  26. Ўзбекистонда мадҳияларнинг ўрни ва ахамияти.
  27. Романс жанрининг эстрада мусиқасидаги аҳамияти.
  28. “Босса-нова” тушунчасига изоҳ беринг.
  29. “Жаз-рок” тушунчасига изоҳ беринг.
  30. “Фюжн” тушунчасига изоҳ беринг.
  31. “Соул” тушунчасига изоҳ беринг.
  32. Илмий мақола нимаси билан бошқа мақолалардан фарқ қилади?
  33. Илмий унвон ва илмий даража қайси ташкилот томонидан   тасдиқланади?

 

 

АДАБИЁТЛАР

 

  1. Каримов И.А. “Юксак маънавият – енгилмас куч”. Т.: “Маънавият”. 2008.
  2. Каримов И.А. “Адабиётга эътибор – маънавиятга, келажакка эътибор”. Т.: “Ўзбекистон”. 2009.
  3. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘ O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami 2017 yil.
  4. Амануллаева “Эстрада хонандалиги”, Т., 2007.
  5. АмануллаеваД.Д. “Эстрада ва жаз вокализлари”. Т., 2014.
  6. Амануллаева Д.Д., “Эстрада хонандалиги”, Т., 2015.
  7. Р.Исламова. “Вокальный ансамбль ”, Т., 2008.
  8. Д.Амануллаева, Н.Аманова “История джаза и эстрадной музыки”, Т., 2010.

 

Интернет сайтлари:

  1. jazz.ru
  2. universalia. nov.ru / instruments.
  3. muzik.uz
  4. 4. zioynet.uz

 

 

 

 

 

5А150701 – ФОРТЕПИАНО (ОРГАН)

 

 

Тузувчилар:            Профессор М.В.Гумаров,

Доцент А.А.Хашимов

 

 

Тақризчилар:         1) ЎзДК “Концертмейтерлик махорати” кафедраси профессори, ПФН,  М.Б.Қосимова,

2) Ўзбекистон Бастакорлар уюшмаси раиси, профессор Рустам Абдуллаев

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги        393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Фортепиано ижрочилик санъатининг энг илғор анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди. Ушбу дастур “Фортепиано (орган)” мутахассислигига кириш синовлари учун “

Фортепиано (орган) ижрочилиги” ва “Орган синфи” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Фортепиано (орган)” мутахассислигига тегишли “(Фортепиано (орган) ижрочилиги)” ва “Орган синфи” фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

 Фортепиано (орган)  ижрочилиги фани бўйича

  • ижрочиликнинг турли йўналиш ва услублари;
  • Вена классицизми, романтизм, ХХ аср, замонавий оқим, Осиё региони виртуоз ижрочилари;
  • концерт ижрочилари имкониятларини ривожлантириш тенденциялари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • профессионал кўникмаларнинг тўлиқ мажмуасини ўзлаштиришни;
  • фортепиано техникасининг ривожлантиришни;
  • фортепиано фактурасининг барча кўринишларини;
  • бутун дунё ва ўзбек фортепиано ижрочилиги услубларини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • мусиқа чолғусида турли ижро малакаларини ўзлаштириш;
  • товуш ҳосил қилиш ва безакларни ижро этишда фортепиано педалидан фойдаланиш;
  • жанрларини ажрата олиш;
  • ижрочилик ва педагогик репертуарни кўпайтириш ва бойитиш;.
  • фортепиано ижрочилик санъати ривожланиш жараёнларни таҳлил этиш ва танқидий баҳолаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Орган синфи фани бўйича

  • орган чолғусининг бадиий ва техник имкониятлари;
  • орган тембрлар тизими, ижро ранг-баранглиги;
  • орган учун ёзилган полифоник асарлар, кўповозлик ва архитектоник таълим ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • орган амалий қўлланилишини;
  • мураккаб полифоник жанрларни;
  • орган қўл ва оёқ учун клавиатуралар вазифаларини;
  • чет эл, ўзбек, рус, Ўрта Осиё ва Қозоғистон авторларининг орган учун ёзилган асарларини;
  • орган чолғунинг тузилиши ва ижро услубини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • ўрганилаётган ижодиёт турларига қўйиладиган тартиб-қоидаларни таърифлаб бериш;
  • уларни амалга оширишнинг мавжуд ижодий шакл ва мазмун воситаларини қўллаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (Фортепиано (орган) ижрочилиги)” ва “Орган синфи” фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) даъвогар томонидан ижро этилган бирор асарнинг  таҳлили;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Фортепиано (орган)” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўз ижро репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдода тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш ва ижро дастури 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21.5-25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17.8-21.3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13.8-17.5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13,7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

 

Таҳминий мавзулар

 

  1. Фортепиано ижрочилик тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. “Давр садолари” фестивалларининг, “Замонавий мусиқа” мусиқа фестивалларининг, танловларнинг ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти.
  3. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда ёшларимизнинг эришаётган ютуқлари.
  4. Мусиқий ижрочиликда усул ва услублар.
  5. Ўзбекистон композиторларининг мусиқаси ижрочилик масалалари.
  6. Замонавий мумтоз мусиқа ижрочилигидаги ютуқ ва камчиликлар.
  7. Фортепиано ансамллари турлари.
  8. Соната “allegro” шаклининг тузилиши.
  9. Композиторлар Дебюсси ва Равельнинг ижодий услублари.
  10. “Саргардонлик йиллари”, яъни «Годы странствий» фортепиано туркуми.
  11. Мақом оҳангларига таяниб ижод қилган ва қилаётган композиторлар.
  12. Фортепиано учун токката ёзган композиторлар.
  13. Прокофьевнинг «Мимолётности» туркуми.
  14. Фридерик Шопен ижоди.
  15. “Буюк Ипак Йўли” туркумининг муаллифи.
  16. Фортепиано учун кўплаб асарлар ёзган Ўзбекистоннинг таниқли аёл композиторлар.
  17. Шубертнинг қўшиқлари асосида фортепиано асарлар.
  18. Клавир учун сюиталар.
  19. И.С.Бахнинг «Мукаммал темперация қилинган клавир»и.
  20. Ж.Ф.Рамо, Ф.Дандрие, Ф.Куперен, Л.Дакенларнинг санъат йщналиши.
  21. Л.В.Бетховеннинг фортепиано учун концертлари.
  22. Л.В.Бетховеннинг дастлабки 3 сонатаси.
  23. Мусиқа санъати жанрлари.
  24. Классик ва романтик концертларнинг ўзаро фарқи.
  25. Шопен этюдлари.
  26. П.И.Чайковский номидаги пианиночиларнинг Халқаро танлови.
  27. Ўзбекистонда полифоник ижронинг вужудга келиши ва ривожланиши.
  28. Мусиқа назарияси устида тадқиқотлар олиб борган Шарқ алломалари мероси ва фикрлари.
  29. Фортепиано камер мусиқаси таркиби.
  30. ХХ аср фортепиано ёзуви техникаси.
  31. Халқ мумтоз мусиқаси ва жаҳон мусиқасининг ўзаро фарқи.
  32. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлар фаолияти ҳақида.
  33. Фортепиано мутахассислиги бўйича илмий ва илмий-педагогик фаолият.
  34. Мусиқада фортепиано ижрочилик санъатининг ривожланиш истиқболлари.
  35. Фортепиано ижрочилиги санъати бўйича илмий изланишларни олиб борган моҳир созанда ва олимлар.
  36. Фортепиано ижрочилиги соҳаси бўйича мавжуд муаммолар ва уларни илмий жиҳатдан ўрганилиши.
  37. Фортепиано ижрочилигидаги замонавий технологиялар.
  38. Мусиқа санъатида қўллаш мумкин бўлган компьютер дастурлари.

 

 

 

 

 

 

 

АДАБИЁТЛАР

 

 

  1. Кузнецов И. Теоретические основы полифонии ХХ века. М., 1994
  2. Гончаренко С. Музыкальные формы ХХ века. Методическая разработка. Новосибирск,1989.
  3. Кац Ю.В. Музыкальные формы и жанры ХХ века. Эл.версия. Петрозаводск, 2011
  4. Лобанова М. Музыкальный стиль и жанр. \\ История и современность. М., 1990.
  5. Холопова В.Н. Формы музыкальных произведений. СПб., 2001
  6. Габитова А. Минимализм в музыке. Т., 2007

 

 

Интернет сайтлари:

  1. jazz.ru
  2. universalia. nov.ru / instruments.
  3. muzik.uz
  4. 4. classicmuzik.uz
  5. 5. www.zioynet.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А150702 – ЧОЛҒУ ИЖРОЧИЛИГИ: ХАЛҚ ЧОЛҒУЛАРИ

 (ДУТОР, ҒИЖЖАК БАС)

 

Тузувчилар:              профессор – А.Қ.Лутфуллаев

профессор – А.Р.Ташматова

 

 

Тақризчилар:         1) ЎзДК “Халқ чолғуларида ижрочилик” кафедраси доценти, педагогика фанлари номзоди

2) Р.Глиэр номидаги РИМАЛ “Халқ чолғулари” бўлими рахбари, Б.А.Абдурахмонов

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги     393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Торли чолғуларда ижрочилик санъатининг энг илғор анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Халқ чолғулари” мутахассислигига кириш синовлари учун “Мутахассислик (Халқ чолғулари)” ва “Махсус фанларни ўқитиш услубиёти” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Халқ чолғулари” мутахассислигига тегишли “Мутахассислик (Халқ чолғулари)” ва “Махсус фанларни ўқитиш услубиёти” мутахассислик фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Халқ чолғулари мутахассислиги фани бўйича:

          профессионал концерт ижрочилари;

 мумтоз мусиқа ва уларни асослари;

         мусиқий асарларни моҳияти;

           мусиқий-назарий тизимлар, ижрочилик маҳорати асослари;

         танланган мусиқа чолғусида чалиш кўникмаларини ривожлантириш;

         ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник ифода воситалари;

           бастакорларнинг турли йўналиш ва услубдаги асарларини ижро хусусиятлари;

  • концерт фаолиятини ташкил қилишда ижрочининг имкониятларидан максимал даражада фойдаланиш ҳақида тасаввурга  эга  бўлиши;

   ихтисосликнинг муайян соҳаси билан боғлиқ бўлган асосий объектларни, ҳодиса ва жараёнларни;

         ижрочини репертуарига киритилган репертуарни ўзлаштиришни;

         нотадан ўқиш техникаси кўникмаларини ривожлантиришни;

         турли жанрдаги асарларни таҳлилини;

         концерт-ижрочилик кўникмаларини;

ихтисосликка мос санъат соҳасининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожининг истиқболини ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини;

  • профессионал кўникмаларнинг тўлиқ мажмуини;
  • халқ чолғуларида ижрочилик техникасини;
  • халқ чолғуларида ижрочилик санъатига тегишли асарлар нота адабиётларини;
  • чет эл, ўзбек, рус композиторлари асарларининг ижро услубларини;
  • ихтисосликнинг муайян соҳаси билан боғлиқ бўлган асосий объектларни, ҳодиса ва жараёнларни;

              мумтоз мусиқа асарларининг нотаси ва аудио ёзуви, илк ижрочилар маҳорати;

  • илмий-ижод қилиш усулларини билиши ва улардан фойдалана олиши;

        мутахассислик бўйича ўқитувчиларни тайёрлаш;

        ижрочилик маҳоратини такомиллаштириш;

        ўрганилаётган ижодиёт турларига қўйиладиган тартиб-қоидаларни таърифлаб бериш;

        ижрочиликда мавжуд ижодий шакл ва мазмун воситаларини қўллаш;        

  • мусиқа чолғусида турли ижро малакаларини ўзлаштириш;
  • халқ чолғулари ижрочиларини, чолғуларда товуш ҳосил қилиш ва безакларни ижро этиш;
  • жанрларини ўрганиш;
  • ижрочилик ва педагогик репертуарни кўпайтириш ва бойитиш;.
  • халқ чолғуларида ижрочилик санъати ривожланиш жараёнларни таҳлил этиш ва танқидий баҳолаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Махсус фанларни ўқитиш услубиёти фани бўйича:

  • услубиёт фанининг аҳамияти;
  • товуш ҳосил бўлиш манбалари, ижрочилик аппарати қонунлари;
  • ижрочилик санъатидаги мусиқа чолғулари имкониятларини таҳлил қилиш;
  • аппликатура ва позиция;
  • халқ чолғуларида ижрочилик безаклари;
  • замонавий ансамблларнинг ижрочилик йўллари;
  • мусиқа асарлари устида ишлаш йўллари;
  • мумтоз мусиқа асослари, мусиқий-назарий тизимлар, асарларни нота матн ёзуви, ижрочилик маҳорати асослари;
  • халқ чолғуларида ижрочилик педагогика назарияси асослари;
  • ижрочилик техника асослари;
  • мусиқий ўқув муассасаси репертуарида жаҳон ва Ўзбекистон композитоларининг халқ чолғулари учун ёзилган асарларининг ижро хусусиятлари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник ифода воситаларини;
  • регистр ва штрихларда товуш чиқариш хусусиятлари, диапазони, ҳаракат-чанлиги ва ифодавийлигининг таснифини;
  • ижрочилар, режиссёрлар, мусиқий чиқишларни саҳналаштирувчилар ва рассомлар билан ишлаш услубиятини;
  • ихтисосликка мос санъат соҳасининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожининг истиқболини ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини;
  • мусиқий қобилиятнинг психологик асосларини;
  • ўқув жараёнини режалаштиришни;
  • халқ чолғуларида ижрочилик мактаби услубларини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • ихтисосликнинг муайян соҳаси билан боғлиқ бўлган асосий объектлар, ҳодиса ва жараёнларни билиши, уларни илмий-тадқиқот қилиш усулларидан фойдаланиш;
  • ўрганилаётган ижодиёт турларига қўйиладиган тартиб-қоидаларни таърифлаб бериш, уларни амалга оширишнинг мавжуд ижодий шакл ва мазмун воситаларини қўллаш;
  • ижрочилик маҳоратини шакллантириш;
  • халқ чолғуларида ўқитувчилик фаолиятини олиб бориш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Мутахассислик (Халқ чолғулари)” ва “Махсус фанларни ўқитиш услубиёти” мутахассислик фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) даъвогар томонидан ижро этилган бирор асарнинг  таҳлили;

б)мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Халқ чолғулари” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўз ижро репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдода тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш ва ижро дастури 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21.5-25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17.8-21.3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13.8-17.5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13.7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

 

 

 

ТАҲМИНИЙ САВОЛЛАР

 

  1. Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Каримовнинг “Юксак маънавият – енгилмас куч” китобида қандай мавзулар ёритилган?
  2. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёвнинг 2017 йил 3 августдаги нутқи ҳақида нималарни биласиз?
  3. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёв томонидан 2017 йил 8 август куни қандай қарор қабул қилинди?
  4. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёвнинг Ўзбекистон ҳалқига Мурожаати қайси санада бўлган?
  5. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёв томонидан Мақом марказини ташкил этиш тўғрисидаги қарори қачан қабул қилинган?
  6. Магистратура таълим дастури мутахассислик фанлар блоки бўйича талаблар қайси ҳужжатда келтирилган?
  7. Санъат соҳаси таълимида Магистратуранинг мақсад ва вазифалари нималардан иборат деб ўйлайсиз?
  8. Мустақиллик йилларида маданият ва санъат, хусусан мусиқа ижодиётида, ижрочиликда ёшлар фаоллигини ошириш ҳамда баркамол авлод тарбиясида айнан мусиқа санъатининг ўрни ҳақида нималарни айтиб бера оласиз?
  9. Созандага якка дарс ўтишнинг ўзига хослиги ва афзалликлари қандай?
  10. Ижрочилик жараёнида ҳар бир созанданинг қандай сифатлари иштирок этади?
  11. “Шарқ тароналари” кимнинг ташаббуси билан қачон ташкил қилинган?
  12. Санъат соҳаси таълимида Магистратуранинг мақсад ва вазифалари нималардан иборат деб ўйлайсиз?
  13. “Магистр” сўзининг маъносини тушунтириб беринг ва у қандай даража ҳисобланади?
  14. Магистрантнинг малакавий иши қандай номланади?
  15. Мустақиллик йилларида маданият ва санъат, хусусан мусиқа ижодиётида, ижрочиликда ёшлар фаоллигини ошириш ҳамда баркамол авлод тарбиясида айнан мусиқа санъатининг ўрни ҳақида нималарни айтиб бера оласиз?
  16. Композиторлик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари ҳақида фикрингиз.
  17. “Наврўз садолари” кўп овозли оркестр ва ансамбл ҳамда “Шарқ тароналари” Халқаро мусиқа фестивалларининг, халқ чолғуларида ижрочилик танловларнинг ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти нималарда намоён бўлади?
  18. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда ёшларимизнинг эришаётган ютуқлари ҳақида қандай маълумотга эгасиз?
  19. “Байкал Кубоги” номидаги халқаро танлов тўғрисида нималарни биласиз ва уларда иштирок этган Ўзбекистонлик ижрочилардан кимлар биринчи ўринни эгаллаган?
  20. Мусиқий ижрочиликда усул ва услублар ҳақида фикрингиз қандай?
  21. Композиторлик ижодининг замонавий, академик, миллий ва анъанавий ижрочилик масалаларини қандай тушунасиз?
  22. Замонавий мусиқа ва мусиқий эстрада ижрочилигидаги ютуқ ва камчиликлар ҳақида маълумот беринг.
  23. Оркестр, ансамбль турларини санаб ўтинг ва ҳар бирига изоҳ беринг.
  24. Ижро маданияти деганда нимани тушунасиз?
  25. Жамиатда умумий мусиқий саводни ўзлаштиришнинг аҳамияти нимада?
  26. Назарий ва амалий машғулотларнинг самарадорлигини ошириш йўллари ҳақида маълумот беринг.
  27. Халқ чолғуларининг ривожига ўзининг ҳиссасини қўшган буюк созгар усталардан кимларни биласиз?
  28. Кўповозли ижронинг вужудга келиши ва ривожланиши ҳақида қандай маълумотларга эгасиз?
  29. Мусиқа назарияси устида тадқиқотлар олиб борган Шарқ алломалари мероси ва фикрлари ҳақида нима биласиз?
  30. Симфоник оркестр, Халқ чолғулари оркестри, Эстрада оркестри таркибини таърифлаб беринг.
  31. Партитуралар тузилиши ҳақида гапириб беринг.
  32. Халқ мумтоз мусиқаси ва жаҳон мусиқасининг фарқи нималарда намоён бўлиши мумкин?
  33. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлар фаолияти ҳақида нималарни биласиз?
  34. Чанг чолғуси мактабининг асосчиси устоз – Аҳмад Одиловнинг хаёти ва ижоди тўғрисида нималарни биласиз?
  35. Ўзбекистон композиторларининг ижодида халқ чолғулари учун яратилган махсус концертлардан қайсиларини биласиз?
  36. Феруза Абдурахимова ким? Қайси оркестрда фаолият олиб боради?
  37. Халқ чолғулари оркестри учун Ўзбекистон композиторлари томонидан яратилган энг машхур асарлар тўғрисида сўзлаб беринг.
  38. Бадиий жамоаларни бошқариш соҳасидаги муаммолар ва уларнинг ечимлари тўғрисида ўз фикрингизни билдиринг.
  39. Мусиқий ижрочилик санъатининг ривожланиш истиқболлари бўйича ўз фикрингизни айтинг.
  40. Мусиқа санъати бўйича илмий изланишларни олиб борган олимлар тўғрисида маълумот беринг.
  41. Сизнинг назарингизда халқ чолғуларида ижрочилик соҳаси бўйича қандай муаммолар мавжуд ва уларни илмий жиҳатдан қандай ўрганиш мумкин?
  42. Халқ чолғуларида ижрочилик санъатини эгаллашда қандай замонавий технологиялардан фойдаланиш мумкин?
  43. Мусиқа санъатида қўллаш мумкин бўлган қайси компьютер дастурларини биласиз ва қайсиларидан ўзингиз фойдалана оласиз?
  44. Илмий мақола нимаси билан бошқа мақолалардан фарқ қилади?
  45. Тадқиқот билан илмий-тадқиқот ўртасида қандай фарқ бор?
  46. Илмий унвон ва илмий даража қайси ташкилот томонидан тасдиқланади?
  47. Транспорт қилинадиган ўзбек халқ чолғуларининг номини айтинг?
  48. Бармоқларни тўғри қўйиш ва алмаштириш тартиби нима

деб аталади?

  1. Чолғуларда ижро этишда қўл вазияти қандай номланади?
  2. Мусиқий асарни бўлимларга ажратувчи белги?
  3. Мусиқий матн нима?
  4. ЎХЧ бўлимини Глиэр номли РИМАЛда биринчи бўлиб ким ташкил этган?
  5. “Бўрон” операсининг муаллифи ким?
  6. Халқ чолғулари катта оркестри неча  гурухдан иборат?
  7. Қашқар рубобида нечта таянч нуқтаси бор?
  8. Қашқар рубобида нечта позиция мавжуд?
  9. Дутор қайси чолғулар гуруҳига мансуб?
  10. Биринчи концерт- этногра фик ансамблнинг раҳбари?
  11. Биринчи концерт бригадаси  ташкил этилган йил?
  12. Чанг тароналари китоби  ким томонидан ёзилган?
  13. Ғижжак чолғуси  нечта нуқтага таянади?
  14. Қобус  басда нечта таянч нуқтаси бор?
  15. Қобус бас қайси миллий чолғу билан бир хил созланади?
  16. Ўзбекистон мадҳияси  шъерининг муаллифи?
  17. Ноталарни бир бирига улаб берувчи  белги?
  18. Афғон рубобида нечта позиция бор?
  19. . Қайси ўзбек халқ чолғулари оркестри “Академик” унвонига сазовор бўлган?
  20. Суръат нимани билдиради?
  21. Ғ.Эргашев қайси чолғу учун дарслик яратган?
  22. Най қайси чолғулар гуруҳига киради?

 

 

АДАБИЁТЛАР

 

 

  1. Каримов И.А. “Юксак маънавият – енгилмас куч”. Т.: “Маънавият”. 2008.
  2. Каримов И.А. “Адабиётга эътибор – маънавиятга, келажакка эътибор”. Т.: “Ўзбекистон”. 2009.
  3. Каримов И.А. “Ўзбекистон Мустақилликка эришиш остонасида”. Т.: “Ўзбекистон”. 2011.
  4. Матёқубов Б.Ж. “Дамли ва зарбли чолғуларда чалишни ўргатиш услубияти”, Т., “Мусиқа”, 2007.
  5. Салихов Б.С., Матёқубов Б.Ж. “Ўзбекистонда дамли ва зарбли чолғуларда ижрочилик санъати тарихи”, Т., “Мусиқа”, 2007.
  6. Салихов Б.С. “Педагогик ва ижрочилик амалиётлари”, Т., “Мусиқа”, 2006.
  7. Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.

 

Интернет сайтлари:

  1. jazz.ru
  2. universalia. nov.ru / instruments.
  3. muzik.uz
  4. 4. classicmuzik.uz
  5. 5. www.zioynet.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А150702 –ЧОЛҒУ ИЖРОЧИЛИГИ: ПУФЛАМА ВА ЗАРБЛИ ЧОЛҒУЛАР

 

 

Тузувчилар:       Оркестр чолғулари кафедраси мудири, профессор Б.С.Салихов.

доцент А.А.Хашимов,

 

 

Тақризчилар:          “Бастакорлик ва чолғулаштириш” кафедраси профессори, Х.Ғ.Рахимов,

Ўзбекистон Бастакорлар уюшмаси аъзоси, профессор в.б. Ботир Матёқубов

 

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги      393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Пуфлама ва зарбли чолғуларда ижрочилик санъатининг энг илғор анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Пуфлама ва зарбли чолғулар” мутахассислигига кириш синовлари учун “Халқ чолғулари” ва “Дирижёрлик” мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Пуфлама ва зарбли чолғулар” мутахассислигига тегишли “Пуфлама ва зарбли чолғулар ижрочилиги” ва “Ансамбль синфи”  фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Пуфлама ва зарбли чолғулар ижрочилиги фани бўйича

  • мусиқий асарнинг композицион асослари ҳақида, мусиқий асарларни ижро этиш, оркестр ёзуви, ижрочилик маҳорати асослари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • оркестр ва ансамбллар таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник ифода воситалари;
  • камер ансамблларининг хусусиятлари; регистр ва штрихларда товуш чиқариш хусусиятлари;
  • ихтисосликка мос санъат соҳасининг асосий илмий-ижодий муаммолари ва ривожининг истиқболини ҳамда уларнинг турдош соҳалар билан ўзаро алоқасини билиши ва фойдалана олиши;
  • ихтисосликнинг муайян соҳаси билан боғлиқ бўлган асосий объектларни, ҳодиса ва жараёнларни билиши, уларни илмий-ижод қилиш усулларидан фойдалана билиш;
  • ўрганилаётган ижодиёт турларига қўйиладиган тартиб-қоидаларни таърифлаб беришни уддалаши, уларни амалга оширишнинг мавжуд ижодий шакл ва мазмун воситаларини қўллаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Ансамбль синфи фани бўйича

  • талабаларнинг ансамбль синфидаги шахсий ижодий қобилятлари ўсиши,;
  • ансамблда ижро жараёнида малакавий доирасини кенгайиши;
  • ансамбль чолғу ижрочилиги хусусиятлари;
  • қадимги даврдан бошлаб ҳозирги замонгача мавжуд бўлган ансамбль  учун ёзилган мусиқа асарлари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • турли услубиётга эга ва турли даврга тааллуқли композитор асарларини;
  • Ғарбий Европа романтизм даври ансамбль санъатига тегишли ансамбль  учун асарлар нота адабиётларини;
  • Европа ва рус академик ансамбль ижрочилиги мактаби услубларини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • ансамбль ижрочилиги санъати тарихи хусусида фикрлар билдириш;
  • ансамбль ижрочилиги санъати ривожланиш жараёнларни таҳлил этиш ва танқидий баҳолаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Ихтисослик (Пуфлама ва зарбли чолғулар ижрочилиги)” ва “Ансамбль синфи” фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) даъвогар томонидан ижро этилган бирор асарнинг  таҳлили;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Пуфлама ва зарбли чолғулар” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўз ижро репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 3 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдода тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш ва ижро дастури 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21.5- 25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17.8-21.3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13.8-17.5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13.7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади

 

 

Таҳминий мавзулар

 

  1. Пуфлама ва зарбли чолғулар ижрочилик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. “Давр садолари” фестивалларининг, “Шарқ тароналари” Халқаро мусиқа фестивалининг, танловларнинг ўтказилиши ва уларнинг аҳамияти.
  3. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда ёшларимизнинг эришаётган ютуқлари.
  4. Мусиқий ижрочиликда усул ва услублар ҳақида.
  5. Ўзбекистон композиторларининг пуфлама ва зарбли чолғулар учун ёзган асарлари.
  6. Замонавий мусиқа ва мусиқий эстрада ижрочилигидаги ютуқ ва камчиликлари.
  7. Оркестр, ансамбль турларини.
  8. Жамиятда умумий мусиқий саводни ўзлаштиришнинг аҳамияти.
  9. Мустақил ва амалий машғулотларнинг самарадорлигини ошириш йўллари.
  10. Ўзбекистонда кўповозли  ижронинг вужудга келиши ва ривожланиши.
  11. Мусиқа назарияси устида тадқиқотлар олиб борган Шарқ алломалари мероси ва фикрлари.
  12. Симфоник оркестр, Камер оркестр, Дамли чолғулар оркестри, Эстрада оркестри таркиби.
  13. Партитуралар тузилиши ҳақида.
  14. Халқ мумтоз мусиқаси ва жаҳон классик мусиқасининг фарқи.
  15. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлар фаолияти ҳақида.
  16. Пуфлама ва зарбли чолғулар  мутахассислигидан илмий ва илмий-педагогик фаолият.
  17. Бадиий жамоаларни бошқариш соҳасидаги муаммолар ва уларнинг ечимлари тўғрисида.
  18. Мусиқий ижрочилик санъатининг ривожланиш истиқболлари.
  19. Пуфлама ва зарбли чолғулар ижрочилиги санъати бўйича илмий изланишларни олиб борган моҳир созанда ва олимлар.
  20. Пуфлама ва зарбли чолғулар соҳаси бўйича қандай муаммолар ва уларнинг ечими.
  21. Пуфлама ва зарбли чолғулар ижрочилигида замонавий технологиялар.
  22. Мусиқа санъатида қўлланиладиган компьютер дастурлари.
  23. Илмий мақола ва уларнинг бошқа мақолалардан фарқи.
  24. Тадқиқот билан илмий-тадқиқот ўртасидаги фарқ.
  25. Ёғочли дамли чолғулар турлари.
  26. Мисли дамли чолғуларнинг турлари.
  27. Зарбли чолғуларнинг турлари.
  28. Пуфлама ва зарбли чолғулар учун асарлар яратган композиторлар.
  29. Ўзбекистондаги энг машхур харбий оркестр дирижёрлари.
  30. Ўзбекистондаги Пуфлама ва зарбли чолғулар бўйича энг машхур ижрочилар.

 

 

 

 

 

АДАБИЁТЛАР

 

 

  1. Каримов И.А. “Юксак маънавият – енгилмас куч”. Т.: “Маънавият”. 2008.
  2. Каримов И.А. “Адабиётга эътибор – маънавиятга, келажакка эътибор”. Т.: “Ўзбекистон”. 2009.
  3. Каримов И.А. “Ўзбекистон Мустақилликка эришиш остонасида”. Т.: “Ўзбекистон”. 2011.
  4. Матёқубов Б.Ж. “Дамли ва зарбли чолғуларда чалишни ўргатиш услубияти”, Т., “Мусиқа”, 2007.
  • Салихов Б.С., Матёқубов Б.Ж. “Ўзбекистонда дамли ва зарбли чолғуларда ижрочилик санъати тарихи”, Т., “Мусиқа”, 2007.
  • Салихов Б.С. “Педагогик ва ижрочилик амалиётлари”, Т., “Мусиқа”, 2006.
  • Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.

 

Интернет сайтлари:

  1. jazz.ru
  2. universalia. nov.ru / instruments.
  3. muzik.uz
  4. 4. classicmuzik.uz
  5. 5. www.zioynet.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А150702 –ЧОЛҒУ ИЖРОЧИЛИГИ: ЭСТРАДА ЧОЛҒУЛАРИ (ЗАРБЛИ ЧОЛҒУЛАР)

 

Тузувчилар:            с.ф.н., доцент С.Б.Қосимхўжаева,

профессор Н.Қ.Нарходжаев

 

 

Тақризчилар:         1) ЎзДК “Бакстакорлик ва чолғулаштириш” кафедраси профессори А.М.Мансуров,

2) ЎзР Маданият ва спорт ишлари вазирлиги хузуридаги Бадиий жамоалар бирлашмаси дирижёри, ЎзР санъат арбоби, А.К.Икрамов.

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги     393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Эстрада чолғуларида ижрочилик санъатининг энг илғор анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Эстрада чолғулари” мутахассислигига кириш синовлари учун “Ихтисослик (Эстрада чолғулари ижрочилиги)”  “Импровизация” ва  «Эстрада чолғуларида ўқитиш услубиёти» мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Эстрада чолғулари” мутахассислигига тегишли “Эстрада чолғулари ижрочилиги”  “Импровизация” ва  «Эстрада чолғуларида ўқитиш услубиёти»  фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий санъаткор қилиб тарбиялаш, бастакорлик санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, ижрочиликнинг техник ривожига, артистик  маҳоратини  ривожлантириш ва юқори бадиий савияда тарбиялашга қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Эстрада чолғулари ижрочилиги фани  бўйича  

  • мусиқий асарлар ҳақида аннотация, мусиқий асарларни ижро этиш, мусиқий-назарий тизимлар тўғрисида, эстрада  ижрочилик маҳорати асослари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • якка ижро таркибига киритилган чолғуларнинг бадиий ва техник ифода воситаларини, бадиий асарларни хусусиятларини, регистр ва штрихларда товуш чиқариш хусусиятларини, куйловчи овозлар, уларнинг тесситураси, диапазони, ҳаракатчанлиги ва ифодавийлигининг таснифини, ижрочилик техникасини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • ўрганилаётган бадиий асарларни драматургиясини тушунтира олиш;
    • эстрада ижрочилигига қўйиладиган тартиб-қоидаларни таърифлаб бериш, уларни амалга оширишнинг мавжуд ижодий шакл ва мазмун воситаларини қўллаш кўникмаларига эга бўлиши керак.

Импровизация фани бўйича

  • эстрада санъатининг ҳар хил услуб ва усуллари;
  • замонавий жаз ва эстрадага хос бўлган оқимлари (йўналишлари);
  • жаз структураси импровизацияси ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • жаз мусиқасининг усул, гармоник ва лад асосларини;
  • товушнинг акустик тузилишини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • эстрада саҳнасида ижро этиш;
  • янги ўрганувчи ҳаваскорлар билан ишлаш;
  • жаз импровизация асарларини ижро этиш кўникмаларига эга бўлиши керак.

    Эстрада чолғуларида ўқитиш услубиёти фани бўйича

  • якканавоз ижрочилик ва оркестлар машғулотлари;
    • асарларнинг мазмуни,   шакли,   фактураси,   чолғулаштирилганлиги, услубий ва жанр хусусиятлари ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • жамоалар билан ишлашни;
  • эстрада чолғуларида ижро этиш педагогикасининг психологик ва назарий сосларини;
    • мусиқий кобилият психологиясини;
  • эстрада чолғуларидаги бошланғич таълим услубиётини;
  • жаҳон эстрада чолғучилиги адабиётини;
  • ўқув жараёнини режалаштиришни;
  • ижрочилик маҳорати элементларини такомиллаштиришни;
  • педагог эстрада репертуарини баҳолаш ва ўрганишни билиши ва улардан фойдалана олиши керак;
  • чолғу гуруҳлари, чолғучилар ансамбли, якканавоз бўйича партияларни, умуман асарни бутунлай хусусияти, образини тасвирлаган ҳолда чолғулар учун мураккаб бўлган нота асарларини тахлил қилиш ва ўқиш;
  • ижодий жараёнга малакаларни тадбиқ қилиш;
  • кенг кўламдаги билимларга таянган ҳолда бадиий баркамол асарларни яратиш кўникмаларига эга бўлиши керак;

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Эстрада чолғулари ижрочилиги”  “Импровизация” ва  «Эстрада чолғуларида ўқитиш услубиёти» фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) даъвогар томонидан ижро этилган бирор асарнинг  таҳлили;

б) мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в) “Эстрада чолғулар” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар турли жанрларда кейинги йиллардаги ўз ижро репертуарини кўрсатиш каби амалий топшириқларни бажаради.

 

 

 

 

 

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдода тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш ва ижро дастури 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ўз ижро дастурини кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

  1. вариантдаги ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижро дастурини ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:
  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21.5-25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17.8-21.3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13.8-17.5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13.7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

 

Таҳминий мавзулар

 

  1. Эстрада ижрочилик санъатининг тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. Мусиқий ижрочиликда усул ва услублар.
  3. Оркестр, ансамбль турлари.
  4. Ўзбекистон композиторлик мусиқасининг, эстрада соҳасида миллий ва анъанавий ижрочилик масалалари.
  5. Замонавий мусиқа ва мусиқий эстрада ижрочилигидаги ютуқ ва камчиликлари.
  6. Жаҳон мусиқаситда эстрада ижрочиларининг эришаётган ютуқлари.
  7. Мусиқа назарияси устида тадқиқотлар олиб борган Шарқ алломалари мероси ва фикрлари.
  8. Республика ва Халқаро миқёсдаги танловларда ёшларимизнинг эришаётган ютуқлари.
  9. Симфоник оркестр, Халқ чолғулари оркестри, Эстрада оркестри таркиби.
  10. Ўзбек эстрада мусиқасининг асосчиларидан бири Б.Зокировнинг ҳаёти ва ижоди.
  11. Жаҳон классик мусиқасининг хозирги замон эстрада санъатига бўлган тасири.
  12. Ўзбекистондаги профессионал оркестрлар фаолияти.
  13. Эстрада чолғулари мутахассислиги бўйича илмий ва илмий-педагогик фаолият.
  14. Бадиий жамоаларни, хусусан эстрада жамоаларини бошқариш соҳасидаги муаммолар ва уларнинг ечимлари.
  15. Ўзбек эстрада юлдузларидан бири Юнус Тўраевнинг ижоди ва ҳаёти.
  16. Эстрада ижрочилик санъатининг ривожланиш истиқболлари.
  17. Эстрада санъати бўйича илмий изланишларни олиб борган созанда ва олимлар.
  18. Эстрада чолғучилиги соҳасидаги  мавжуд муаммолар ва уларнинг ечими.
  19. Эстрада чолғучилиги соҳасидаги амонавий технологиялар.
  20. Ўзбекистон давлат консерваториясида Эстрада чолғулари кафедраси.
  21. Мусиқа санъатида қўллаш мумкин бўлган компьютер дастурлари.
  22. Илмий мақоланинг бошқа мақолалардан фарқи.
  23. Тадқиқот билан илмий-тадқиқот ўртасидагир фарқ.
  24. Ўзбек эстрадасининг ёрқин юлдузи Ботир Зокировнинг ҳаёти ва ижоди.
  25. Ўзбек эстрада гурухлари.
  26. Ҳозирги замон ўзбек эстрадасининг ютуқлари ва муаммолари.
  27. Эстрада санъатига оид Республикамиздаги ва Халқародаги танловлар.
  28. Ўзбек эстрада санъаткорларининг жаҳонда тутган ўрни.
  29. Ўзбек симфоник-эстрада оркестри.
  30. Икром Акбаровнинг эстрада қўшиқлари.

 

 

АДАБИЁТЛАР

 

 

  1. Жабборов А.Ҳ. “Ўзбекистон бастакорлари ва мусиқашунослари”. Т.: “Янги аср авлоди”. 2004.
  2. Ю.Тўраев. Ўзбек эстрада хонандалиги. Т., Мусиқа, 2004.
  3. Р.Исламова. Основы шоу бизнеса. Т., Санъат. 2012.
  4. М.Оринбоева. Эстрада қўшиқлари. Т., 2010.
  5. Азимов К.Т. “Ўзбекистон дирижёрлари”. Т., 2001.

 

Интернет сайтлари:

  1. jazz.ru
  2. universalia. nov.ru / instruments.
  3. muzik.uz
  4. 4. classicmuzik.uz
  5. 5. www.zioynet.uz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5А151401 – ОВОЗ РЕЖИССЁРЛИГИ: МУСИҚИЙ ОВОЗ РЕЖИССЁРЛИГИ

 

Тузувчилар:               т.ф.н., доцент Ш.Гафурова,

Доцент  А.Мирзаев

 

 

Тақризчилар:         1) ЎзДК “Эстрада чолғу ижрочилиги” кафедраси профессори Н.Норхўжаев,

2) ЎзМТРК “O`zbekiston” телерадиоканали бош овоз режиссёри И.Балтабаев.

 

Кириш

“Таълим тўғрисида”ги қонун ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 июндаги 393-сонли Қарори асосида замонавий ва касбий билимларни чуқур эгаллаган, жисмонан бақувват, ақлан етук, ўз касбининг устаси бўлган рақобатбардош мутахассис-кадрлар тайёрлаш ва бу кадрларга таяниб мамлакатамизда олиб борилаётган бозор иқтисодиётига асосланган демократик давлат ва жамият қурилиши жараёнини жадаллаштириш, давлатимизни ривожланган давлатлар қаторидан муносиб ўрин эгаллашини таъминлаш, Ватан истиқболи, Миллат ғурури, Мамлакат келажаги йўлида фидокорона меҳнат қилувчи баркамол авлодни тарбиялаш ва вояга етказиш вазифаларини қўяди. Шу мақсад йўлида Президентимиз Ш.М.Мирзиёев томонидан ҳозирда таълимни модернизация қилишга, замон талабларидан келиб чиққан ҳолда ислоҳатларни олиб боришга катта аҳамият берилмокда.

Мусиқий овоз режиссёрлигининг анъаналари ҳамда замонавий илғор янгиликларни назарда тутган ҳолда ушбу соҳани янада ривожлантириш, илмий-тадқиқот ишларини олиб бориш ва бунда миллий истиқлол ғояси тамойиллари моҳиятидан келиб чиққан ҳолда иш тутиш синов фанларининг долзарблигини белгилайди.

Ушбу дастур “Мусиқий овоз режиссёрлиги” мутахассислигига кириш синовлари учун “Мусиқий овоз режиссёрлиги асослари”  “Тинглаб таҳлил қилиш” ва  «Мусиқий овоз режиссёрлигини ўқитиш услубиёти» мутахассислик фанлари асосида тайёрланган.

 

Фаннинг мақсади ва вазифалари

 

“Мусиқий овоз режиссёрлиги” мутахассислигига тегишли “Мусиқий овоз режиссёрлиги”  “Тинглаб таҳлил қилиш” ва  « Мусиқий овоз режиссёрлигини ўқитиш услубиёти»  фанларининг мақсади ва вазифалари.

Мазкур фанларнинг мақсади – даъвогарнинг бакалавриатда олган билими, ўзлаштирган кўникмалари орқали ёш маданият ходимларини фидоий ижодкор қилиб тарбиялаш, мусиқий овоз режиссёрлиги санъатини халқ орасида тарғибот қилиш билан кишиларда маданий-ахлоқий, маданий-ижодий ва ватанпарварлик ғояларини шакллантиришдан иборат.

Мутахассисликни ўзлаштиришдан келиб чиқадиган вазифалар – абитуриентлар турли йўналишларда билимларга эга бўлганликларини намойиш этишларидан иборатдир. Алоҳида эътибор профессионал даражани мукаммаллаштиришга, овоз режиссёрлиги турли йўналишларининг ривожига, овоз ёзуви ва узатувини турли жабҳаларда юқори савияда амалга оширилишига эътибор қаратилиши керак. Мутахассислик фани юзасидан талабгор давр талабига биноан дунёқараши кенг бўлган, яъни инсоният маданияти тарихи, ривожланиш поғоналари хусусан, адабиёт ва санъат соҳасида теран фикр юритиш билан бирга, янги пайдо бўлган компьютерлар тизимидаги жаҳон мусиқий дастурлари юзасидан ҳам тушунча, тасаввур, билим ва кўникмаларга эга бўлиши шарт.

 

Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва

малакасига қўйиладиган талаблар

 

Ихтисослик (мусиқий овоз режиссёрлиги) фани  бўйича

– монтаж; стереофоник овоз ёзиш хусусиятлари ва уни қўллашни;

– кўп микрофонли ёзув асосларини;

– кўп каналли фонограммалар билан ишлаш ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари ҳақида  ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

– микшер пульти бошқарувини ва овоз тракти элементлари билан ишлашни;

– компьютер мусиқаси технологиялари билан ишлашни;

– турли хил жанр ва йўналишларда асарларни овоз ёзувини амалга оширишни;

– овоз ёзувини амалга оиширишда техник воситаларни танлай олишни билиши ва улардан фойдалана олиши;.

– компьютер мусиқаси ёзуви технологияси бўйича;

– овоз ёзиш студиялари овоз режиссёрлиги, концерт заллари ва оммавий тадбирлар овоз режиссёрлиги ва телевидение овоз режиссёрлиги кўникмаларига эга бўлишии керак;

Тинглаб таҳлил қилиш фани бўйича

– овоз ёзувини амалга оширишда параметрларни сақлай билиш;

– турли чолғулар гуруҳларининг ўзига хос хусусиятларини билиш;

– видеотасвирни овозлаштириш;

– ката жамоалар овоз ёзувини таҳлил қилиш  ҳақида тасаввурга эга бўлиши;

– ёзиш сифатини баҳолашни;

– фонограмма аранжировкасини;

– овоз ёзуви параметрларини  билиши ва улардан фойдалана олиши;.

– турли хил фонограммаларни объектив ва субектив баҳолаш;

  • таҳлили параметрлари бўйича тингланаётган фонограммани тўғри таҳлил қилиш кўникмаларига эга бўлиши керак;

Мусиқий овоз режиссёрлигини ўқитиш услубиёти фани бўйича

  • мусиқий овоз режиссёрлиги фанининг мақсад ва вазифалари;
  • мусиқий овоз режиссёрлиги педагогик асослари;
  • техноген санъат таълим йўналиши ўқув тизими ҳақида тасаввурга эга бўлиши;
  • ўқувчи-шогирд иқтидорини аниқлаш тамойилларини;
  • ихтисосликка оид дарслик, ўқув қўлланмаларни таҳлил этишни;
  • овоз режиссёрлигини ўқитиш услубларини билиши ва улардан фойдалана олиши;
  • таълимнинг ҳар бир босқичида очиқ дарсларни ўтказиш;
  • амалий ва якка машғулотларни ўтказиш;
  • замонавий ахборот ва инновацион педагогик технологиядан фойдаланиш кўникмаларига эга бўлиши керак.

 

Асосий қисм

 

Мутахассислик бўйича кириш синовлари ҳар бир ихтисослик учун тасдиқланган қабул талабларига мувофиқ равишда ўтказилади. Мутахассислик бўйича имтиҳон ўтказилишининг кетма-кетлиги, ҳар бир олий таълим муассасасининг қабул комиссияси томонидан ўрнатилади. “Мусиқий овоз режиссёрлиги”  “Тинглаб таҳлил қилиш” ва  Мусиқий овоз режиссёрлигини ўқитиш услубиёти» фанларидан ёзма ишларининг ҳажми ва мазмуни белгиланади.

Магистратурага кирувчининг касбий лаёқатини ва ижодий қобилиятини аниқлаш мақсадида берилган мавзу бўйича иккита саволдан иборат ёзма иш ва амалий топшириқлар қуйидагича бўлади:

а) даъвогар томонидан ёзиб олинган бирор асарнинг  таҳлили;

б)мусиқа санъатига тегишли мавзу (ҳар бир даъвогар, яъни абитуриентлар учун етарли миқдорда билет вариантлари тузилади);

в)“Мусиқий овоз режиссёрлиги” мутахассислиги бўйича ўқишга кирувчи даъвогар ўзи амалга оширган  турли жанрлардаги овоз ёзувларини амалга оширилиш ва тенглаштириш жараёнини амалий  кўрсатиб бериш топшириқларни бажаради.

 

 

Магистратура мутахассисликлари бўйича «Мутахассислик фанлари»дан

магистратурага кириш синовларини баҳолаш

МЕЗОНИ

«Махсус   фанлар»дан  магистратурага  кириш   синовларини  баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  1. Кириш синовлари олий таълим муассасаси ректори томонидан тасдикланган махсус комиссия аъзолари иштирокида ўтказилади ва ёзма ишлар шифрлангандан кейингина текшириб баҳоланади;
  2. кириш синовлари учун ёзма иш (ҳар бир билетда 2 тадан савол-топшириқлар берилади) ни бажаришга 3 соат вақт берилади ва алоҳида хоналар ажратилади;
  3. магистратурага кирувчилар билими 0 баллдан 100 баллгача бўлган баллар оралиғида баҳоланади;
  4. иккита савол-топшириқдан иборат ёзма иш ва ижодий иш (овоз ёзувлари) бадиий жиҳати таҳлили ва овоз ёзуви маҳорати асосида баллар белгиланади. Кириш синовлари вариантлари абитуриентлар сонидан келиб чиқиб, етарли миқдорда тузилади;
  5. вариантлардаги саволлар мутахассислик фанлари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тегишли бакалавриат йўналиши учун тасдиқланган дастурлар асосида тузилади;
  6. жавоблар қуйидагича баҳоланади:

ёзма иш ва ижодий иш(аудио ёзувлар) 0 баллдан 100 баллгача бўлган (ҳар бир ёзма иш-топшириқларни бажаргани ва ижодий ишини  кўрсатгани учун – 25 баллгача қўйилади) баллар оралиғида баҳоланади ва умумий балл 4 та йўналиш  бўйича  жавобларга қўйилган баллар орқали аниқланади;

7.вариантдаги   ҳар   бир   саволга   берилган   жавобларни  ва ижодий ишни ёритишдаги бадиий жиҳати ва техник махоратини баҳолаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

  • савол ва топшириқларга берилган жавоб тўлиқ бўлиб, қўйилган масалани моҳияти ва мазмуни етарлича очилган, масалани ечишга ижодий ёндашилган, етарлича хулосалар чиқарилган ва асосланган, далилларга тўғри ва аниқ баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса, бундай жавобга 21,5-25 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоб берилган бўлиб, масалани мазмун ва моҳияти очилган ва унга ижодий ёндашилган, мустақил фикрлаш ва хулосаларни асослай олиш қобилияти намоён қилинган, далилларга тўғри баҳо берилган, мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса у ҳолда бундай жавобга 17,8-21,3 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга жавоблар келтирилган бўлсада, қўйилган масаланинг моҳиятини очишга ҳаракат қилинган, қисман ижодий ёндашилган, хулосалар асосланган, баъзи бир умумий хатоликларга йўл қўйилган ва мантиқий кетма-кетликка амал қилинган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинган ва ечишда мавжуд назарий қонун-қоидаларга қисман амал қилинган бўлса), у ҳолда бундай жавобга 13,8-17,5 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларнинг жавобида умумий тушунчалар келтирилиб, масаланинг мазмун ва моҳияти очилмаган, асосий хулосалар қилинмаган, масалани ҳал қилишга ижодий ёндашилмаган, мулоҳаза юритишда қўпол хатоликларга йўл қўйилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулосалар ёки формулалар келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 1-13,7 оралиғида балл қўйилади;
  • агар савол ва топшириқларга мутлақо жавоб берилмаган ёки жавоблар бошқа саволга берилган бўлса (агар вариантда мисол ёки масала берилган бўлиб, мисол ва масала ечишга мутлақо ҳаракат қилинмаган ёки бирон бир назарий хулоса ёки формула келтирилмаган бўлса), бундай жавобга 0 балл қўйилади.

 

Тахминий мавзулар

 

  1. Овоз режиссёрлиги тарихи ва ривожланиш поғоналари.
  2. Мусиқий овоз режиссёрлиги санъатнинг бир бўлаги сифатида
  3. Товуш овоз режиссёрининг ижоди маҳсули сифатида
  4. Акустика ва унинг овоз режиссёрлиги соҳалари билан боғлиқ бўлимлари
  5. Замонавий овоз ёзуви ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари.
  6. Акустик тизимлар ва уларнинг овоз ёзуви ва эшиттирувидаги қўлланилиши хусусида.
  7. Оркестр, ансамбллар овоз ёзувиниг ўзига хос хусусиятлари.
  8. Замонавий мусиқий аудио дастурлар ва улардан овоз ёзувларида фойдаланиш.
  9. Овоз режиссёрлигида муомала маданиятининг аҳамияти.
  10. Овоз режиссёрлигида техник анжомларнинг ўрни хусусида.
  11. Мусиқий овоз режиссёрлигида назарий ва амалий машғулотларнинг самарадорлигини ошириш йўллари
  12. Жаҳон овоз режиссёрлиги ривожланиш босқичлари.
  13. Психоакустиканинг овоз режиссёрлигида ўрни.
  14. Овоз ёзувларида стреотизим турларининг  қўлланилиши.
  15. Студиялар, уларнинг турлари ва акустик хусусиятлари.
  16. Р.Умархўжаев Ўзбекистонда овоз режиссёрлиги соҳасида таълим тизими асосчиларидан бири сифатида.
  17. Ўзбекистон профессионал овоз режиссёрлари.
  18. Микрофонлар, уларнинг турлари ва овоз ёзувларида қўлланилиши.
  19. Анвар Тожиевнинг ўзбек овоз режиссёрлигидаги ўрни.
  20. Техноген санъатининг ривожланиш истиқболлари.
  21. Замонавий овоз ёзуви турлари хусусида
  22. Мусиқий овоз режиссёрлиги муаммолари.
  23. Техноген санъат соҳаси замонавий технологияларнинг аҳамияти.
  24. Стереофоник тизимлар ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари.
  25. Мусиқа овоз режиссёрлигида қўлланиладиган компьютер дастурлари
  26. Овоз режисссёрлиги соҳалари хусусида.
  27. Овоз режиссёри ижодий фаолияти босқичлари.
  28. Мусиқий овоз режиссёрлиги таълим тизимидаги муамммолар.

  АДАБИЁТЛАР

  Каримов И.А. “Юксак маънавият – енгилмас куч”. Т.: “Маънавият”. 2008.

  1. Каримов И.А. “Адабиётга эътибор – маънавиятга, келажакка эътибор”. Т.: “Ўзбекистон”. 2009.
  2. Каримов И.А. “Ўзбекистон Мустақилликка эришиш остонасида”. Т.: “Ўзбекистон”. 2011.
  3. А.В.Севашко Звукорежиссура и запись фонограмм. – М. 2007.
  4. Питер Бьюик. Живой звук. – М., Шоу-Мастер, 1998
  5. Гущин В.Н., Насыров М.З. Оборудование студий и системы звукозаписи, часть II. – Т., 2008. (conservatory.uz.)
  6. А.Мирзаев “Овоз кучайтириш аппаратураси ва хавфсизлик техникаси” Т.2013й

 

Интернет сайтлари:

  1. 625-net.ru
  2. ziyo.net
  3. zvukorejisser.ru
  4. gov.uz
  5. uza.uz
  6. ziyonet.uz

Аппелляция тартиби

 Натижадан норози бўлганлар 24 соат давомида қабул комиссиясининг раисига ёки апелляция (адолат) комиссияси раиси номига ариза билан мурожаат қилиши мумкин. Мурожаат мазмунида фақат ўзининг баллари ҳақида бўлса қабул қилинади, лекин бошқа абитуриентлар ҳақида ёзилган шикоят аризалари қабул қилинмайди. Апелляция ҳақидаги аризани кўриб чиқиш муддати икки кундан ошмаслиги керак.