Konservatoriya haqida

1936-yilda tashkil topgan O‘zbekiston davlat konservatoriyasi  Markaziy Osiyoda ilk tashkil etilgan va musiqa san’ati sohasida professional mutaxassislarni tayyorlaydigan yagona, eng keksa Oliy musiqiy ta’lim muassasalaridan biridir.

O‘zbekistonda konservatoriyaning tashkil topishi, shak-shubhasiz, musiqa va madaniy hayotning o‘sishida murakkab yo‘lni bosib o‘tishi bilan izohlanadi. XIX asrning oxirlarida madaniy-ma’rifiy faoliyat bilan mashg‘ul bo‘lgan jadidchilar jahon madaniyati yutuqlarini o‘lkamizga olib kirishga ulkan hissa qo‘shdilar.

O‘sha vaqtlarda Turkiston o‘lkasiga Y.Zalesskaya, V.Buyukli, F.Saregradskiy, N. Karseva, M. Kolpakova, M.Felitsiant kabi mashhur pianinochilar tashrif buyurishib, Toshkent, Samarqand, Qo‘qon, Namangan, Farg‘ona kabi shaharlarda o‘z konsertlari bilan chiqishlar qilib, katta yutuqlarga erishdilar.

1884-yili Toshkentda musiqachilar jamiyati tashkil topgan bo‘lib, unga A.Donish, K.Xorazmiy, S.Abdug‘afforov, Z.Furqat, A.Eyhgorn, F.Leysek, N.Mironov, V.Mixalek va boshqalar a’zo bo‘lishgan. Aynan ular keyinchalik Sharq musiqa an’analarini tadqiq qiladigan ilk musiqachilar va musiqashunos pedagoglarni tashkil etgan.

1918-yili Toshkentda Turkiston xalq konservatoriyasi tashkil etilib, keyinchalik ba’zi viloyat va shaharlarda uning bo‘limlari ish boshlaydi. Chunonchi, 1921-yili Buxoroda Sharq musiqa maktabi, 1934-yili esa Toshkentda Oliy musiqa maktabi (hozirda V.Uspenskiy nomli ixtisoslashgan musiqa litseyi) faoliyat yurita boshlaydi.

Bu musiqa ta’lim muassasalari qator dolzarb, ma’rifiy masalalarni, shuningdek, bo‘lg‘usi Musiqa Oliy o‘quv yurti talabalari kontingentini tayyorlashni hal qila boshladi.

Toshkent davlat konservatoriyasining birinchi rektori A.Bochkaryov nafaqat rahbar, balki u iste’dodli professional ijrochi va tashabbuskor tashkilotchi ham edi. Konservatoriyada fortepiano, xonandalik, kompozitsiya va musiqashunoslik yo‘nalishlari bo‘yicha mutaxassislar tayyorlash ilk tashkil etilgan. Bu insonning sa’yi-harakatlari bilan sohaning yaxshi mutaxassislari bo‘lgan kompozitor V.Uspenskiy, musiqashunos Y.Romanovskaya, pianinochilardan A.Golberg, A.Podgorniy, skripkachi L.Shevchuk, dirijyor S.Sveyfellar ishga olindi.

Konservatoriya professor-o‘qituvchilar tarkibi Moskva va Leningrad konservatoriyalari bilan hamkorlik qilib, I.Martinov (musiqa tarixi), Y.Fortunatov va F.Tal (musiqa nazariyasi), A.Lepin (kompozitsiya), Y.Knorre (skripka), G.Vasilyev (violonchel), Y.Venkov (maxsus fortepiano) lar ham ishga olingan.

O‘zbekistonga kelgan B.Nadejdin, A.Kozlovskiy, G.Mushel, Ya.Pekker, N.Yablonovskiy va boshqalar o‘zining pedagogik faoliyatini Toshkent davlat konservatoryasi bilan uzviy bog‘laydilar.

Moskva va Leningrad konservatoriyalaridan kelgan pedagog ijrochilar –

A.Goldenveyzer, A.Yegorov, G.Neygauz, V.Shebalin, K. Litinskiy, G.Kogan, V.Sukkerman, F.Fortunatovlar ilmiy-uslubiy va o‘quv qo‘llanmalar, o‘quv rejalar va dasturlarni yaratishda faol ishtirok etadilar.

Toshkent davlat konservatoriyasi tarixida R.Glier va S.Vasilenkolarning nomi abadiy muhrlanib qolgan.

Tez orada ilk mahalliy san’atkorlar shakllanib, ularning aksariyati Moskva va Leningrad shaharlarida o‘z malakalarini oshirib qaytishdi. Ulardan: M.Burhonov, I.Akbarov, dirijyor Z.Haqnazarov, pianinochilar O.Yusupova, G.G‘ulomova, A.Sharipova va boshqalar edi.

Konservatoriya tashkil topganining ilk yillaridanoq nafaqat ta’lim muassasasi, balki ilmiy-tadqiqot va ilmiy-uslubiy markazi vazifasini ham bajara boshladi. Bu yerda folklor musiqasini yozib olish bo‘yicha maxsus ilmiy laboratoriya tashkil etilib, V.Uspenskiy, Y.Romanovskaya, I.Akbarov va A.Chetvertakovlar faoliyat olib bordi.

Oliy o‘quv yurti tarixida Kiyev konservatoriyasi professorlaridan A.Bragin, D.Byorte, K.Mixaylov, Y.Tyulin kabilar faoliyati o‘chmas iz qoldirdi.

1947-yilga kelib Toshkent davlat konservatoriyasiga M.Ashrafiy rahbar etib tayinlandi. U kishining aql-zakovati, donoligi, o‘z rahbarlik faoliyatida talabchanligi natijasida 60-yillarga kelib ijrochilik san’ati gurkirab o‘sdi, O‘zbekiston bastakorlik maktabiga asos solindi.

1960-yili konservatoriya bitiruvchisi R.Kerer butunittifoq pianinochilar konkursi laureati bo‘ldi. Xalq cholg‘ulari ijrochilaridan M.Toirov, A.Boboxonov, A.Bahromov, S.Taxalovlar butunittifoq va xalqaro festivallarda O‘zbekiston nomini yanada ko‘klarga ko‘tardilar.

Hozirda O‘zbekiston davlat konservatoriyasining professional tarkibi 65 nafar professor, 110 nafar dotsentdan iborat bo‘lib, 69 nafar pedagoglarimiz faxriy unvonlarga egadir.

Ular orasida O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan san’at arboblari – To‘xtasin G‘ofurbekov, Ofeliya Yusupova, Feliks Yanov-Yanovskiy, Otanazar Matyoqubov, Ravshan Yunusov, Firuza Abdurahimova, Dilorom Amanullayeva, Alisher Ikramov, Rustam Abdullayev, Rustambek Abdullayev, Nadim Norxo‘jayev, O‘zbekiston xalq artistlari – Zohid Haqnazarov, Muyassar Razzoqova, Ismoil Jalilov, Munojot Yo‘lchiyeva, Avaz Rajabov, O‘zbekistonda  xizmat ko‘rsatgan artistlar – Quvonch Usmonov, Yunus To‘rayev, Adiba Sharipova, Olga Aleksandrova, Bahodir Salihov, Kamoliddin O‘rinboyev, Jenisbek Piyazov kabilar shular jumlasidandir.

O‘zbekiston davlat konservatoriyasi qoshida Iqtidorli bolalar akademik litseyi faoliyat yuritadi.

Konservatoriya bitiruvchilaridan D.Saydaminova, M.Gumarov, E.Mirqosimova, D.Yanov-Yanovskiy, A.Sultonov, B.Haqnazarov, S.G‘ofurova, S.Yudenich, G.Alimova, G.Jo‘rayeva, E.Nebolsin, R.Asanov, Y.Murskiy, U.Polvonov, M.Kibardin, B.Ahmadjonova, A.Kim, I.Gulzarova, E.Kotlibulatova, O.Imomov kabi jahonga mashhur musiqachilarimizning borligi quvonchli holdir.

Yuqorida nomlari zikr etilgan ustoz-musiqachilardan Z.Haqnazarov, F.Abdurahimova, O.Yusupova, R.Abdullayev, D.Omanullayeva, R.Abdullayev, S.G‘ofurova, M.Gumarov, E.Mirqosimovalar hozirda ham o‘zining pedagogik faoliyatini olib bormoqda.

Konservatoriya talabalari ko‘plab xalqaro konkurslarda faol ishtirok etib, faxrli mukofotlar bilan taqdirlanib kelishadi. O‘tgan 2014 – 2015-o‘quv yilida 20 nafar talaba-yoshlar xalqaro tanlovlar laureati bo‘lishdi.

Hozirda konservatoriyada 3 ta fakultet va 18 ta kafedra professor-o‘qituvchilari tomonidan bir qancha ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha musiqa sohasida mutaxassislar tayyorlanadi.

Konservatoriyaning ta’lim tizimi Yevropa mumtoz yo‘nalishi (fortepiano, damli va torli cholg‘ular, xor va opera-simfonik dirijyorligi, akademik xonandalik, musiqashunoslik)dan tashqari cholg‘u ijrochiligi (Xalq cholg‘ularida ijrochilik, an’anaviy xonandalik va an’anaviy cholg‘u ijrochiligi), estrada san’ati (estrada xonandaligi va estrada cholg‘u ijrochiligi) hamda zamonaviy informatsion texnologiyalar (musiqiy ovoz rejissyorligi)ni ham o‘z ichiga oladi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.Karimov tashabbusi bilan 2002-yil 22-martda O‘zbekiston davlat konservatoriyasi o‘z faoliyatini barcha sharoitlarga ega bo‘lgan yangi muhtasham binoda boshladi. Maxsus zamonaviy jihozlar bilan ta’minlangan, umumiy maydoni 35,180 m2 bo‘lgan bu yirik bino 305 ta o‘quv auditoriyalari, pedagog xodimlar uchun 60 ta xona, 4 ta konsert zali (katta, kichik, organ va kamer), 4 ta o‘quv ovoz yozish studiyasi, «Milliy cholg‘ular» ilmiy ishlab chiqarish tajriba laboratoriyasi, «Musiqa» nashriyoti, fonoteka, 2 ta sport zalidan iborat.

Bundan tashqari, konservatoriya professor-o‘qituvchilari hamda talaba-yoshlariga zamonaviy texnologiyalar bilan jihozlangan axborot resurs markazi xizmat qilmoqda.

Konservatoriya musiqiy hayotida o‘quv jarayoni bilan birga ijodiy ishlar muhim ahamiyat kasb etadi. Konservatoriyada kamer orkestri, musiqali teatr studiyasi, talabalar kamer orkestri, milliy, damli va estrada cholg‘ulari, xor jamoalari, torli kvartetlar faoliyatlari yaxshi yo‘lga qo‘yilgan.

Konservatoriya har yili 300 dan ortiq konsert dasturlarini keng ommaga havola etmoqda.

Hozirda konservatoriya O‘zbekistonda akkreditatsiyadan o‘tgan 26 davlat elchixonalari, Xalqaro Konrad Adenaura fondi, Vladimir Spivakov nomidagi xayriya fondi, 10 nafar xorijiy davlatlar do‘stlik jamiyati bilan doimiy hamkorlik qilmoqda.

So‘nggi yillarda yirik madaniy aloqalar orasida ta’lim muassasasini ovoz akustik jihozlar va musiqiy cholg‘ulari bilan ta’minlash bo‘yicha Yaponiya hukumati granti, Shveytsariya, Rossiya davlatlari elchixonalari grantlari, «Ochiq jamiyat» Xalqaro fondining jamoamiz tomonidan nashr etilgan o‘quv qo‘llanmalariga ajratilgan grantlari, Germaniya, Fransiya, Rossiya davlatlarining konservatoriya jamoasi tomonidan tashkillashtirilgan xalqaro musiqa festivallari va ilmiy konferensiyalari uchun ajratilgan grantlar konservatoriyada e’tiborga loyiq ishlarning amalga oshirilayotganini isbotlab turibdi.

Konservatoriyada konsert-ijrochilik faoliyatini rivojlantirishda respublika va xalqaro konkurslar laureatlarining soni bugunga kelib 155 nafarni tashkil etadi.

Konservatoriya talabalari orasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti stipendiyasi, A.Navoiy nomli stipendiya, Zulfiya nomidagi, «Nihol» yoshlar mukofoti sovrindorlari borligi ijodiy muhitning ravnaq topayotganligidan dalolat berib turibdi.

Konservatoriya ilmiy faoliyati asosan musiqa ijodiyotini tadqiq qilish masalalari, jahon xalqlari musiqasi tarixi, Markaziy Osiyo xalqlarining musiqa ijrochiligi merosini o‘rganishga yo‘naltirilgan. Birgina Mustaqillik yillarida konservatoriyamiz professor-o‘qituvchilari tomonidan 100 dan ortiq ilmiy ishlar, o‘quv darsliklari, uslubiy qo‘llanmalar va xrestomatiyalar mamlakatimizda va xorijiy davlatlarda chop etildi.

Professor N.Yanov-Yanovskayaning «Mutal Burhonov: vaqt, hayot, ijodi» nomli monografiyasi xorijda ingliz, olmon va fransuz tillarida chop etildi.

Konservatoriya bosib o‘tgan yo‘lga nazar tashlar ekanmiz, uning mamlakat musiqa madaniyati markazi bo‘lishi bilan birga, musiqa san’ati sohasida yuqori malakali kadrlar yetishtirib beradigan Oliy dargoh ekanligiga yana bir bor amin bo‘lamiz.